Ait Olması Gereken Coğrafyadan Koparılan Bergama Sunağı

2012 yazıydı.

Bergama Akropolü’nün taş basamaklarını çıkarken önümde binlerce yıllık bir medeniyet vardı. Basamakları tırmanırken açıkçası bir eksiklik hissediyordum. O gün bunun nedenini tam olarak bilmiyordum. Babam biraz bahsetmişti fakat yerinde gidip o boşluğu görmek kafamı oldukça karıştırmıştı.

Bir tabelada “Zeus Sunağı” yazıyordu.

Karşımda ise sadece taş temeller vardı. İşte hissettiğim o eksiklik tam olarak buydu.

Fotoğraf çektirdim, yürüdüm, manzarayı seyrettim. Her şey güzeldi ama içimdeki eksiklik hissi hiç geçmedi. O boşluğun aslında neyi anlattığını ise yıllar sonra anlayacaktım.

2014 yılında Berlin’deydim.

Pergamon Müzesi’ne girdiğimde karşıma çıkan devasa yapı bana hiç yabancı gelmedi. Bir an durdum. Sonra içimden geçenleri bağıra bağıra söylemek istedim ama müzeden kovulmayı göze alamadığım için kendimi frenledim.

İki yıl önce Bergama’da sadece izlerini gördüğüm Zeus Sunağı, bütün görkemiyle karşımdaydı.

Sonra aklıma tek bir soru geldi:

“Bir medeniyetin kalbi, doğduğu topraklardan binlerce kilometre uzakta olmalı mı?”

Zeus Sunağı, MÖ 2. yüzyılda Pergamon Krallığı döneminde inşa edildi. MÖ 3. yüzyıldan itibaren Helenistik dünyanın en önemli kültür, bilim ve sanat merkezlerinden biri olan Bergama, görkemli yapılarının yanında; kütüphanesi, tiyatrosu ve mimarisiyle de döneminin en güçlü kentlerinden biriydi. İşte Zeus Sunağı da bu büyük uygarlığın en önemli simgelerinden biri olarak inşa edildi.

1878 yılında başlayan kazılarla Alman mühendis ve arkeolog Carl Humann tarafından ortaya çıkarılan sunağın parçaları, dönemin Osmanlı yönetiminden alınan izinlerle Berlin’e taşındı. Bugün ise dünyanın en çok ziyaret edilen müzelerinden biri olan Pergamon Müzesi’nin en önemli eserlerinden biri olarak sergileniyor.

Hukuki tartışmalar yıllardır sürüyor.

Almanya, eserin dönemin yasalarına uygun şekilde götürüldüğünü savunuyor.

Türkiye ise Zeus Sunağı’nın ait olduğu yere, Bergama’ya dönmesi gerektiğini dile getiriyor.

Hukuki süreç devam ediyor.

Peki ya vicdani süreç?

Kültürel mirası sadece taştan ibaret görmek büyük bir yanılgı olur.

O eser, doğduğu coğrafyada anlam kazanır.

Bugün Bergama’ya gidenler, sunağın yükseldiği yerde sadece taş temelleri görüyor.

Berlin’e gidenler ise onun bütün ihtişamını.

İnsan ister istemez düşünüyor…

Acaba bu hikâyenin sonu değişebilir mi?

Dünyanın birçok ülkesinde yıllardır kültürel miras eserlerinin iadesi konuşuluyor. Benzer talepler Yunanistan’dan Nijerya’ya kadar birçok ülke tarafından dile getiriliyor. Belki bir gün Zeus Sunağı da ait olduğu topraklara döner.

Hatta dönmeli.

Çünkü doğduğu coğrafyadan koparılan bir eser, yer değiştirmiş olmuyor; ait olduğu tarihten de uzaklaşıyor.

Ben 2012 yılında Bergama’da onun eksikliğini gördüm.

2014 yılında ise Berlin’de varlığını.

Aradan yıllar geçti ama aklımda hâlâ aynı soru var:

Bir milletin hafızası gerçekten valizlere sığar mı?