Kapitalizm öldü çok yaşa Teknofeodalizm

İskoç yazar Irvine Welsh olağanüstü konularda yapıtlar vermiş bir yazardır. Tüm yapıtlarında kapitalizmin yani serbest rekabete dayalı ekonomik sistemin öldüğünü ileri sürer. Değişik eserlerinde distopian ( ütopyanın tersi) konulara değinen yazar değişik filmlere de konu sağladı. Yazar teknolojik değişimlerin toplumsal yaşam , politik ve ekonomik yaşamdaki etkilerini araştırmıştır. Doğrudan etkilemese de ilham kaynağı olduğu Distopian filmler arasında şunlar olabilir.

1-1984 by  George Orwell,

2-Aldous Huxley/Brave New World

3-Fahrenheit 451 by Ray Bradbury:

4-The Handmaid's Tale by Margaret Atwood, 5-The Hunger Games by Suzanne Collins.

Eski Yunan maliye bakanı profesör Yanis Varufakis İskoç yazarın kapitalizmöldü tezini teknolojinin etkilerini değişik alanlarda gözlemleyerek yeni görüşler ekledi.

Serbest piyasalar ticaret sağlayan dijital alışveriş platformları eliyle etkilerini kaybettiler. Görünüşte serbest piyasalar gibi görünseler de aslında değiller.

Amazon.com sayfasına tıkladığın anda kapitalizmden, yani serbest piyasa ekonomisinden, kapitalizmden uzaklaşıyorsun. Bir bakıma bir feodal orta çağ toprak ağasının toprağını andıran araziye giriyorsun. Orası dijital bir arazidir sahibi ise her şeye karar veren bir tek feodal ağadır. Tek ağa hangi malın hangi fiyata satılacağına karar verir ve alıcıya gösterir. Tek feodal ağanın algoritmaları tüm alışveriş ve dağıtım işini dijital olarak ayarlar.

Eğer mal satıcısı iseniz sizin malınızı nasıl satacağınızı, alıcının sizinle nasıl temas kuracağınızı da karar verir, hatta alıcı ile iletişim kurarken hangi terimleri, nasıl kullanacağınıza da algoritmaları ile dikte eder. Bu algoritma Amazonun sahibi olan Jeff Bezos’un çıkarlarına çalışır.

Bu sistemi kullanan herkes dijital toprak ağasının dijital arazisinin bir kısmını kullanan sanal kiracıları gibidir. Tüm yüksek teknoloji şirketlerinin Platformları aynı sistemle çalışırlar ve bu şirketler bir anlamda dijital arazi sahibi girişimci kapitalistlerdir. Bu sanal  arazi sahibi gözüken kapitalistler tapu sahibi değildir gerektiğinde Apple App veya Google  Arama İndeksinden atılabilirler o şirketler tarafından.. Böyle durumlarda işleri batabilir. Bu tapu sahipleri ticaret yapmak isteyenlerden yüksek oranda para alırlar örneğin Apple App satışın yüzde 30 unu, Amazon da toplam satışın yüzde 35 ini alır. Profesör  Varufakis bu para toplama işini feodal toprak ağalarının kiracılardan  yani marabalarından kira toplamak için şerif göndermesine benzetir, feodal toprak ağası toprağı üstündeki herşeyin  sahibidir.

Bu işlemler ekonomi biliminin öğrettiği klasik üretime dayalı mal ve hizmet üretiminden alınan kar niteliğinde değildir. Bu platformlar ekonomi bilimi anlamında  hizmet de üretmiyorlar.

Onlar sadece platformlarını kullanan kapitalistlerden büyük miktarda kiralar alıyorlar. Burada alıcı ve satıcının mutabık kaldığı serbest ticaret yani kapitalizm değildir. Büyük Teknoloji şirketleri serbest piyasa rekabetinden uzaktır. Yani kapitalizmin temel fonksiyonu yerine getirilmemektedir.

Bu platformların sahiplerine “Claudists” “Bulutçular”demek daha doğru olur. Her tıklamada servetlerine servet katıyorlar. Profesör Varufakis kapitalist üretimin “parazitleri” olarak tanımlıyor bu platform sahiplerini. Onlar olsa olsa kiracıları istismar eden toprak sahibi gibilerdir diyor ama onların kapitalist üretimine hakim olduklarını söylüyor.

Dünya ekonomi tarihinde yeni teknolojilerin yarattığı bu sistemde her gün tıklayıp bu yeni  Tekno Feodalizme maaş almadan hizmet ediyoruz bu yeni sınıf kapitalistlere.

Bulut sistemi ile çalışan her araç ve gereci: ister bilgisayar, akıllı  telefon, tablet, Alexa,Google Asistant. Siri gibi uygulamaları kullandığımız zaman bu Büyük Teknoloji Bulutçularını her gün daha zengin etmeye devam ediyoruz. Biz onları zengin ettikçe aynı zamanda onların algoritmalarını deniyoruz onlar da bizim zevklerimizi, isteklerimizi belirlemekle kalmayıp bizim tüketim alışkanlık ve davranımlarımızı da verdiğimiz tepkilerle değiştirerek bizim alış veriş davranımlarımızdan elde ettikleri bilgilerimizi de kullanarak yeni ürünler pazarlıyorlar. Bizim davranım ve tüketim bilgilerimizle başka ürünlere yardım ediyorlar. Varufakis bu tür ilişkilerin gerçek anlamda serbest ticaret olmadığını, hepimizin maaş almadan bu Techno Feodalizme hizmet ettiğimizi ileri sürüyor.

Yani gerçek anlamda yüzlerce yıllık serbest ticareti savunan kapitalizmin de sonu olduğu sonucunu çıkarıyor.

Atina Üniversitesinde görevli profesör Yanis Varufakis’in Techno Feudalism. What Killed Capitalism isimli kitabında öne sürdüğü bilgilerin özeti bu. Varufakis haklı gözüküyor.