İstanbul
Parçalı bulutlu
17°
Adana
Adıyaman
Afyonkarahisar
Ağrı
Amasya
Ankara
Antalya
Artvin
Aydın
Balıkesir
Bilecik
Bingöl
Bitlis
Bolu
Burdur
Bursa
Çanakkale
Çankırı
Çorum
Denizli
Diyarbakır
Edirne
Elazığ
Erzincan
Erzurum
Eskişehir
Gaziantep
Giresun
Gümüşhane
Hakkari
Hatay
Isparta
Mersin
İstanbul
İzmir
Kars
Kastamonu
Kayseri
Kırklareli
Kırşehir
Kocaeli
Konya
Kütahya
Malatya
Manisa
Kahramanmaraş
Mardin
Muğla
Muş
Nevşehir
Niğde
Ordu
Rize
Sakarya
Samsun
Siirt
Sinop
Sivas
Tekirdağ
Tokat
Trabzon
Tunceli
Şanlıurfa
Uşak
Van
Yozgat
Zonguldak
Aksaray
Bayburt
Karaman
Kırıkkale
Batman
Şırnak
Bartın
Ardahan
Iğdır
Yalova
Karabük
Kilis
Osmaniye
Düzce
50,4530 %0.05
55,5145 %-0.11
6.137,72 %-1.59
64.467,40 %-0.85

TIR kotası ve Schengen şoför vizesi sorunları çözülebilir mi?

YAYINLAMA: | GÜNCELLEME:
TIR kotası ve Schengen şoför vizesi sorunları çözülebilir mi?

AB ile ilişkilerimizdeki etkenlik – edilgenlik sorunu bu yazı dizisinin ilk tartışma konusuydu. Bugüne kadar yaşadığımız pek çok sorunun AB’nin karar masasında yer almamaktan kaynaklandığını diğer ifadesi ile tam üye olmadan mevcut sorunları ortadan kaldırmanın kolay olmadığını vurgulamaya çaba göstermiştik.

Peki bugün için tam üyelik hayal mi? Görünüşe bakıldığında çok ümitli olmaya gerek yok. Türkiye’nin demokrasi karnesi, hukuk karnesi, basın özgürlüğü karnesi, vs. kırıklarla doluyken Türkiye’yi sistemde görmek istemeyenlerin farklı bahaneler üretmelerine gerek yok. Hani biz kötüyüz de onlar sütten çıkmış ak kaşık mı? Kesinlikle hayır, samimi olsalar en çok eleştirdikleri fasıllardan biri olan insan hakları ve demokrasi başlığını müzakereye açar, bu bağlamda söylemleri daha fazla ciddiye alınırdı.

Tam üyelik hedefinden vaz geçilebilir mi? Bu soruya da yanıtımız hayır. 963 Ankara Anlaşmasından tam üyelik siyasi hedefini çıkardığınızda, ortada Ankara Anlaşması ve bu anlaşmaya dayalı olarak yapılan her şey baştan itibaren kadük kalır. Sadece taşımacılık değil diğer bütün sorunların çözülmesi için gümrük birliğinden vaz geçip AB ile bir Serbest Ticaret Anlaşması (STA) yapmak mümkün mü? Bu seçenek de Ankara Anlaşmasının sonu anlamına geleceğinden pek olası gözükmüyor.

Kota ve vize sorunları için hukuk yoluna gidilebilir mi? Özellikle elimizde kazanılmış olan “İstanbul Lojistik” davası varken, evet denenebilir. Ancak hemen belirtelim, üye devletlerin taleplerinden illallah diyen Komisyon bu davada bizi desteklemiş ve kazanılmasında büyük pay sahibi olmuştu. Ancak söz konusu yine kazanmamızı gerektiren miktar kısıtlaması ile eş etkili önlem davasında Komisyon sözcüsü “yakında Türkiye ile gümrük birliğinin güncellenmesi müzakerelerine başlayacağız, bunu da Türklere kazandırırsak al ver ilişkisinde elimizde bir şey kalmaz!” mealinde konuşmuş, dava aleyhimize sonuçlanmıştı. Diğer ifadesi ile Avrupa Adalet Divanını da (Lüksemburg) mutlak hukukun temsil edildiği bir mercii olarak görmemekte yarar var. Dolayısı ile hem pahalı hem de riskli bir süreç olduğunun altını çizmekle yetinelim.

Sorunların kökten çözümü için gümrük birliğinin güncellenmesi bir yöntem olabilir mi? 2014 tarihli Avrupa Komisyonu tarafından Dünya Bankasına hazırlatılan etki analizi doğrultusunda yaklaşık 10 yıldır gündemde olan “gümrük birliğinin güncellenmesi” konusunda bugüne kadar maalesef yol alınamadığı bir gerçek. Hele “made in Europe”, “made with Europe” kavramları ile Türkiye’de üretim yapan pek çok AB menşeli sanayiin yanı sıra özellikle otomotiv sanayii bunca tehdit altındayken güncelleme tek çıkış yolu gibi gözüküyor. Peki güncellemenin önündeki engeller ne? Son COP 31 Zirvesi sırasında Komisyon temsilcisinin Kıbrıs şartını öne sürmesini çoğumuz “ahlaksız teklif” olarak değerlendirdik. Ancak sürekli vurgu yaptığımız etkenlik – edilgenlik ilişkisinin açıkça sergilenmesiydi.

Diyelim ki AB hadi güncelleme müzakerelerine başlayalım dese, Türkiye olarak bu işe gönüllü olacak mıyız? Getirdikleri teknik koşul kamu ihalelerinin karşılıklı serbest bırakılması. Siyasetimizin finansmanında ciddi bir pay sahibi olan, kamu ihaleleri kanununu 200’den fazla değiştiren Türk siyasetçisi bu işe rıza gösterir mi? Ciddi endişelerimiz olduğunu belirtelim.

Yine diyelim ki her şey yolunda gitti güncelleme müzakereleri başladı. Bu noktada çıkacak temel soru ne zaman bitecek ve bu satırlarda paylaştığımız taşımacılık sektörü bütün sorunlarına çözüm bulmuş mu olacak? Taşımacılık kotaları ile ilgili belki evet. Sektörün “hizmetlerin” de gümrük birliğine dahil edilmesi ya da AB ülkeleri ile tek tek müzakere yerine Avrupa Komisyonu ile yıllık bazda makul bir kota düzeyi anlaşması yapılması sorunun çözülmesi için yeterli olabilir. Ancak bu çözümün uzun yıllar alabileceğini ve şoför vizeleri ile ilgili bir çözüm getirmeyeceğini de kabul etmek gerekir.

Vize meselesine gelince… Bütün Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına Schengen vizesinin kaldırılması için yapılan çalışmalar 10 yılı aştı. Başta 72 kriter getirilmişti, Türkiye bunların 66’sını yerine getirdi, son 6 kriterde tıkanıklıkla karşı karşıya geldi. Son olarak Avrupa Parlamentosu raportörü Amor’un mealen ifadesi ile Türkiye özellikle “terörle mücadele yasasını” değiştirmediği sürece vize serbestisinden yararlanamayacak. Peki diyelim ki terörle mücadele yasası dahil son altı kriter yerine getirilse vatandaşlarımız için Schengen vizesinin kaldırılması gerçekçi mi? Ekonomimiz bunca zorlukları yaşar ve özellikle gençlerimiz fırsatını bulsak da kapağı yurt dışına atsak diye düşünürken; pek çok üçüncü ülke vatandaşına Türkiye Cumhuriyeti pasaportu verdiğimiz ortamda maalesef gerçekçi gözükmüyor. Diğer ifadesi ile kalan 6 kriteri yerine getirsek de muhakkak bir yeni bahaneler silsilesi ile karşılaşırız düşüncesindeyim.

Peki, şoförler için bir ayrıcalık yapılabilir mi?  Galiba bu imkanı 2016 yılında ıskaladık. Türk diplomasisinin ısrarlı talepleri doğrultusunda bazı meslekler için vize kolaylığı vermeye sıcak bakan Avrupa Komisyonu’nun bu yaklaşımı, dönemin başbakanı Davutoğlu’nun “ya hep ya hiç!” çıkışıyla hayata geçmeden sonuçlandı. Elimizde koskocaman bir “hiç” kaldı. Bu yol yine zorlanabilir mi? Belki.

Bu noktada şoförler için istenilen düzenlemelerin nasıl dile getirildiğine yakından bakalım.

Başlıca talep esas itibarı ile özel bir statünün tanınması. Gemi adamları, uçuş personeli gibi farklı taşımacılık modlarına tanınan özel statünün, yaptığı iş karayolu taşımacılığı yapan şoförler için de geçerli olması. Bu talebin bugüne kadar karşılık bulmadığı gibi giderek daha da kısıtlayıcı hale geldiğini kabul etmek gerekir.

Eğer birinci talep kabul görmüyorsa, ikinci talep de AB’de kalış sürelerini düzenleyen Schengen takviminin şoförler için esnetilmesi. Daha önceki yazımızda da belirttiğimiz gibi özellikle Bulgaristan ve Romanya’nın Schengen alanına katılmasının ardından 90 gün yetmemekte, araca el konulurken şoför uygunsuz biçimde sınır dışı edilmekte ve kara listeye alınabilmektedir.

AB tarafı bu noktada da etken taraf rolünü sürdürmeye devam etmekte.

Bu arada bazı okurlarımdan gelen, özellikle yeşil pasaport hak sahiplerine, örneğin polislere ya da 4üncü dereceye kadar yükselmiş memurlara taşımacılık yaptırtılması. Bunu öne süren vatandaşlarımıza uluslararası taşımacılık yapan şoförlerin çok ciddi eğitim süreçlerinden geçtiklerini ve özellikle yakın bir gelecekte gri pasaporta olduğu gibi yeşil pasaporta da vize getirebileceklerini hatırlatmakta yarar var. Umarım diplomatik pasaporta da vize uygulamasını düşünmezler.

Peki vize alma zorluğu, kısıtlı vize süreleri ve alınan vize ücretleri için dava yoluna gidilemez mi? Dava hangi mahkemede hangi gerekçeyle açılacak, açılan dava Avrupa Adalet Divanına nasıl taşınacak gibi sorular şu an için cevapsız sorular niteliğinde.

Bu görüntü altında edilgenlik bir kader mi? sorusuna da cevap bulmak zorundayız. AB’nin yaşadığı güçlükler ve Türkiye’ye duyulan ihtiyaçları ortada. Hani 3 Ekim 2005 müzakere çerçeve belgesinde ifade ettikleri şekliyle, “müzakereler tam üyelikle sonuçlanmasa bile, Türkiye AB limanına demir atmalıdır…” noktasındalar.

Özellikle Rusya tehdidine karşı Türk savunma sanayiine ve Türk askerine duydukları ihtiyaç, yanı sıra enerji arz güvenliği ve tedarik zincirinin güvenliği meseleleri başlıca kaygılarını oluşturuyor. Bunlardan tedarik zinciri meselesi doğrudan değerlendirdiğimiz lojistik sektörünü ilgilendiriyor. Özellikle birkaç yıl önce yaşanan pandemi sırasında çok kırılgan hale gelen tedarik zinciri zaten zorda olan Avrupa ekonomilerinin kabusu olmuş, Avrupa Komisyonu sorunun giderilmesi için taşımacıların üstündeki engellerin kaldırılması gereğini sıklıkla vurgulamıştı.

İşte tam bu noktada Türkiye’nin coğrafi konumu AB için büyük önem taşıyor. Kuzeyde Rusya-Ukrayna savaşı, güneyde İsrail/Filistin/İran savaşı ve Hürmüz’de yaşananlar tedarik zinciri için en güvenli güzergahı Türkiye’nin merkezinde yer aldığı orta kuşağa kaydırıyor.

Peki biz bu noktada sürdürülebilir tedarik zinciri için etken konumda mıyız? Bence evet. Sürdürülebilirlik için Türkiye’nin yapabileceği kısıtlamalar AB ülkelerinin uykularını kaçıran unsurlardan bir tanesi. İşte tam bu noktada karşılıklı çıkarlar bağlamında yeni bir müzakere stratejisine ihtiyaç var gibi. Uluslararası ilişkilerin temel kuralı olan mütekabiliyeti yeniden hatırlayalım. Bu kural doğrultusunda bize vize uygulayana biz de uygularız demek, ekonomimizin turizm beklentileri nedeniyle neredeyse imkansız. Peki sadece şoförlere mütekabiliyet uygulasak, yani Türkiye’ye ya da Türkiye üstünden taşımacılık yapan AB işletmelerinin şoförlerine vize uygulasak bir sonuç alabilir miyiz?

Aynı sürelerde vizenin sorunu çözmeyeceği de aşikar. Türk şoförü Avrupa yollarında ortalama 10/15 günlük sefer yaparken, Bulgar ya da Romen şoförün Türkiye’de kalış süresi 3-4 günü geçmiyor. Bu durumda çok kısıtlı süreli ve pahalı şoför vizeleri acaba he tür bir sonuç doğurur? Uygulamasak bile “kazan/kazan” ilişkisi doğrultusunda dile getirmekte yarar olabilir.

Nihayet savunma ve enerji konuları her ne kadar başat aktör gibi bundan sonraki kısa vadeli müzakerelerin ana başlıkları gibi dursa da taşımacılığın temel sorunlarının da bizim açımızdan hayati olduğu öne çıkarılarak müzakere paketine dahil edilebilir.

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız