Dünyanın Halleri, Hayatın Gerçekleri
Geçen hafta sonu dünyanın bir numaralı ekonomisi ve teknoloji devi ABD’de tüm hava alanları kilitlendi. Yüzbinlerce iç ve dış hat yolcusu sefil oldu. Trump’ın ulaştırma sekreteri bu durumun güvenlik nedeniyle alınan bir “yer işlemlerini durdurma(ground stop)” kararının sonucu olduğunu, her hangi bir siber saldırının bulunmadığını açıklasa bile buna pek inanan çıkmadı. Öte yandan FAA(Federal Aviation Administration) başkanı 1960’lardan beri yenilenmeyen mekanik ve teknik altyapının sonunda çöktüğünü itiraf edip, yer ve kule, yer ve uçak ve en önemlisi kule ve uçak arasındaki iletişimi sağlayan bakır kabloların artık fiber kablolarla değiştirileceğini açıkladı. ABD de yol, köprü, hidroelektrik santral ve nükleer reaktörlerde zamanında yapılmayan bakım ve yenilemelerden dolayı karşılaşılan felaketler son 10 yıldır çok sık duyulmaya başladı. Ama 1980’lerde Reagan döneminde uçuş hizmetleri denetimlerin kaldırılması (deregulasyon) havaalanlarındaki kilitlenmenin aslında en büyük sorumlularından biri. Maliyetleri düşürmek için bakım-onarım işlerinin ihmali nasıl kabul edilebilir? IATA(Uluslararası Havacılık Birliği) ve FAA kurallarının gerektiği gibi uygulanmadığı malum. Ama sadece bir günde 5000 i aşkın uçuşun iptali ve bir o kadarının da ertelemesi kabulü zor bir durum. Bu haftaya ise ABD büyük bankalara siber saldırı olup olmadığını tartışarak başladı. Diken üstünde bir ABD ve Trump yönetiminin olağanüstü katkısıyla diken üstünde bir dünya şimdi hayatın gerçeği.
Bir “Bal Tuzağı (Honey Trap)” Hikâyesi
Hava alanlarının güvenlik sorunu, aslında bir başka güvenlik sorununun üzerine eklendi. Bir anlamda yaraya tuz bastı. Yine geçen hafta ABD'li çip üreticisi Nvidia'nın kurucusu ve CEO’su Jensen Huang'ın aşk kaçamakları gündeme bomba gibi düştü. Genç ve güzel kadınlarla evlilik dışı gönül eğleyen Huang, belki de “orta yaş bunalımı” ile “bal tuzağına” düşerken işin nereye varacağını herhalde düşünemedi. Ama işte Nvidia da, ABD’nin ulusal güvenlik gündeminin merkezine oturuverdi. Çekici profesyonel kadın Alice Huang, öksesine yakalanan CEO’dan acaba neler öğrendi? Çin’e öğrendiklerini sattı mı? Yoksa Jensen Huang’mı ondan bir şeyler öğrendi? Beijing, ilişki ağı içinde bulunduğu iddiasını reddetti. Ama güvenlik uzmanları, çıkar çatışmalarının, şüpheli ticari temasların ve kritik verilere erişimi bulunan kişisel çevrelerin de kurumsal güvenlik şemsiyesi altında incelemeye alınması gerektiğini savunuyor. Jensen Huang istifa etti. Ama şimdi “Nvidia çalışanları beni istiyor” diye geri dönmenin yollarını arıyor. Şimdi Ulaştırma Sekreteri Sean Duffy gibi Hazine Sekreteri Scott Bessent de topun ağzındaki siyasi sima. Tabii piramidin tepesinde Trump var. Trump ise 18 ve 19 Kasım 2026’da yıllık Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği Örgütü(APEC) zirvesinde Çin ve Rusya ile aynı masada. Ne konuşuyorlar acaba? Trump işin eğlencesinde. Kuzey Kore de toplantıya katılsa ne iyi olur demesi, ABD’nin ne kadar ciddiyetten uzak bir şekilde yönetildiğinin işareti.
“Süleyman’ın Hikâyesi”
Dünyanın hallerinden usanınca akşamları festival filmleri seyretmeyi adet haline getirdim. Hafta sonu “bal tuzağının” sıradanlığını bırakıp yine TRT2’ye sığındım. Gine’den Fransa’ya kaçan Süleyman’ın yaşadıklarını izleyip yüreğim sızladı. Gördüklerim adeta film makarasına dolanmış acı bir gerçekti. Fransa’ya Libya üzerinden deniz yoluyla kaçak gelen Süleyman Foulani, ancak kurye olarak iş bulabilmişti. Günlük kazancı canı pahasına pedal sallayarak taşıdığı kolilerin sayısına bağlıydı. Ama yasal mülteci statüsü olmadığından kendi memleketlileri dâhil olmak üzere herkes onu sömürmekteydi. Süleyman’a parasını vermeyen Kamerunlu yasal göçmen kadar, mülakatta anlatması için başkalarına verdiği hikâyeyi ona da satan Gineli hemşerisinin acımasızlığı “insan insanın kurdudur” sözüne iyi bir örnekti. Bütün gün zamanla yarışan, kaza geçirdiği halde, kalkıp yine işini yapan Süleyman patronundan dayak yiyip, ertesi gün yaralı bir halde mülteci ofisindeki görevliye ifade vermek zorunda kalıyordu. “Ben bu ifadeleri daha önce de duydum. Sen bana gerçeği anlat” diyen deneyimli, nazik ve müşfik görevliye Süleyman’ın anlattıkları, alışılmış siyasi iltica hikâyelerinden çok daha acıklıydı. O akıl hastası bir annenin oğlu olduğu için itilip kakıldığı köyünden kaçıyor; Para kazanıp başka bir yerde annesinin ve geride bıraktığı nişanlısıyla kendisinin, rahatça yaşayabilecekleri bir ev almak istiyordu. “Süleyman’ın Hikâyesi” muhatap oldukları tepkilere karşılık mültecilerin de daha iyi hayat hayalleri olduğunu hatırlatan iyi bir film ve gerçek bir hikâyeye dayanan bir dersti.
Türkiye’nin Halleri ve Gerçeği
Cannes Film Festivali ödüllü filmde uygar ve eşgüdümlü bir Fransız mülteci kabul sistemi gördük. Mülteci barındırma merkezlerinde her gün sıcak yemek çıktığını öğrendikse de Süleyman’ın daimi statüye kavuşup kavuşmadığını anlatmadan film bitti. Ama gerçeğin yalana tercih edildiğini anladık. Öte yandan Antalya’da devam eden COP31 toplantısında bir yetkilinin nasıl yalanı şekere bulayarak gururla sunduğunu duyduk. 1923 den 2002’ye kadar verilen 1186 maden ruhsatına karşılık 2008 ile 2023 arasında 386 bin ruhsat verildiğini, 2026 itibarıyla arama izinlerine 7.628 yenisinin eklendiğini[1] bile bile, bu yetkilinin çevre koruma edebiyatı yapmaktan çekinmediğine şahit olduk. Ev sahibi Türkiye’nin “Kanal İstanbul” dayatmasını herhalde katılımcılar bilmiyor. Oysa Kanal mücavir alanındaki Sazlı Dere barajının konut ve altyapı projelerine feda edilmesi ve etrafındaki bereketli tarım arazilerinin imara açılması başlı başına bir çevre vurdumduymazlığı gerçeği. Kendilerine ve yakınlarına bölgede arazi kapatmış olmaları olasılığını katılımcıların zaten tahmin etme imkânı yok. Öte yandan Türkiye katı ve zehirli sıvı çöp ithalatı yapan bir ülkeyken, hala sıfır atık konferansları verildiğini duyduk. Bu çelişkiler de Türkiye’nin halleri ve bir başka utanılacak gerçeği.
[1] Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) verilerine göre Türkiye'de Temmuz 2026 itibarıyla toplam 13.378 aktif maden ruhsatı verildiği açıklanmış bulunuyor. Toplam 13.378 aktif ruhsatın 9.484'ünün işletme, 3.702'sininse arama ruhsatı olduğu da bir başka ayrıntı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına göreyse 2023’de toplam 14.805 maden ruhsatı (4.693 arama, 10.112 işletme) verildiği bilgisi var.