İnka İmparatorluğu’nda çocuk kurbanları, sanıldığı gibi vahşi ve keyfi uygulamalar değil; son derece katı kurallara, derin bir inanç sistemine ve güçlü bir sembolizme dayanıyordu.
Kusursuz beden, kusursuz kurban anlayışı
İnka İmparatorluğu’na dair en çarpıcı ve tartışmalı konulardan biri olan çocuk kurbanları, tarihsel bağlamdan koparıldığında büyük bir yanlış anlaşılmaya yol açıyor. Antik And dünyasında “capacocha” adı verilen bu ritüel, günlük bir uygulama değil; büyük felaketler, imparator değişimleri ve olağanüstü dönemlerle sınırlı, yüksek sembolik anlam taşıyan bir törendi.
İspanyol vakanüvis Peder Bernabé Cobo’nun aktardığı bir anlatıya göre, Bolivya’daki Titikaka Gölü’nde bulunan Güneş Adası’ndan getirilen 14 yaşındaki bir kız, vücudunda küçük bir ben tespit edildiği için kurban edilmeye layık görülmedi. Bu örnek, ritüelin rastgele değil, son derece katı kurallarla yürütüldüğünü ortaya koyuyor. Kurban edilecek çocukların sağlıklı, kusursuz ve çoğu zaman soylu ailelerden seçilmesi gerekiyordu.
Tanrılarla denge kurma inancı
İnkalar, evrenin tanrılar, doğa ve insanlar arasında kurulu hassas bir dengeyle ayakta durduğuna inanıyordu. Güneş tanrısı Inti, toprak ana Pachamama ve dağ ruhları Apular ile uyumun bozulması; kuraklık, salgın ve depremlerle sonuçlanabilirdi. Capacocha, bu dengenin yeniden sağlanması için tanrılara sunulan en değerli armağan olarak görülüyordu.
Dağ zirvelerinde yapılan kutsal törenler
Ritüellerin genellikle yüksek dağ zirvelerinde yapılması da bu inancın bir parçasıydı. Arkeologların Şili’deki Cerro El Plomo’da, yaklaşık 6 bin metre yükseklikte bulduğu çocuk mumyası, yanında yer alan koka yaprakları ve heykelciklerle birlikte bu törenlerin dini boyutunu gözler önüne seriyor. Uzmanlara göre çocuklar çoğu zaman soğukta uykuya dalarak hayatını kaybediyor, bu da İnka inancında acısız ve onurlu bir geçiş olarak kabul ediliyordu.
Ritüelin politik yüzü: Devlete bağlılığın kanıtı
Capacocha aynı zamanda güçlü bir siyasi mesaj taşıyordu. Yerel yöneticilerin çocuklarını kurban edilmek üzere Cuzco’ya göndermesi, imparatorluğa ve yaratıcı tanrılara bağlılığın kanıtıydı. Tören alayları ise İnka devletinin yılda en az bir kez gücünü ve merkezî otoritesini tüm topraklara göstermesini sağlıyordu.
Nadir ama sembolik bir uygulama
Tarihçiler, çocuk kurbanının İnka devletinde nadir görüldüğünü, ancak dini ve politik açıdan son derece önemli olduğunu vurguluyor. Günümüz araştırmaları, capacocha ritüelini yalnızca bir kurban geleneği olarak değil, İnka toplumunun inanç sistemi, sosyal yapısı ve devlet aklını anlamak için anahtar bir unsur olarak değerlendiriyor.
Tarihi bağlam olmadan anlaşılamaz
Uzmanlara göre bu uygulamayı anlamanın yolu, modern değerlerle yargılamak yerine, İnka İmparatorluğu’nun dini ve siyasal mantığını kendi tarihi bağlamı içinde okumaktan geçiyor.
