Paris’te Sanat ve İsyan: Grand Palais’nin Dışında Kalan Gerçek

Fransa, tarih boyunca iktidarın ve sermayenin karşısına sokağı çıkarabilmiş bir ülke. 1789 Fransız Devrimi’nden 1871 Paris Komünü’ne, 1968 Mayıs olaylarından bugünün protestolarına kadar Fransız toplumunun hafızasında güçlü bir başkaldırı geleneği var. Bu nedenle Paris’te Art Basel’in protestolar nedeniyle erken kapanması, yalnızca bir sanat fuarının programının aksaması olarak okunamaz.

Grand Palais’nin görkemli cam kubbesi altında uluslararası galeriler, koleksiyonerler ve milyon euroluk sanat eserleri buluşurken, dışarıda toplumsal öfke yükseliyor. Bir tarafta küresel sanat piyasasının ekonomik gücü, diğer tarafta bu düzenin yarattığı eşitsizliklere itiraz eden insanlar.

Asıl çelişki de burada başlıyor.

Çağdaş sanat piyasası, başkaldırıyı ve sistem eleştirisini uzun zamandır önemli bir estetik değer olarak pazarlıyor. Kapitalizmi sorgulayan, sınıfsal eşitsizlikleri eleştiren, otoriteye meydan okuyan eserler dünyanın en prestijli fuarlarında yüksek bedellerle alıcı buluyor. Bir başka ifadeyle sistem, kendisine yöneltilen eleştiriyi bile ekonomik bir değere dönüştürebiliyor.

Ancak sanatın temsil ettiği başkaldırı, galerinin duvarından çıkıp sokağın gerçeğine dönüştüğünde aynı hoşgörüyle karşılanmıyor. Elbette bir fuarın güvenlik gerekçesiyle kapatılması anlaşılabilir. Fakat bu durum, çağdaş sanat dünyasının içinde bulunduğu çelişkiyi görmezden gelmemizi gerektirmiyor.

Sanat piyasası isyanın resmini satın alabiliyor; peki isyanın kendisiyle yüzleşebiliyor mu?

Bugün sanatın karşı karşıya olduğu tehlike, ticari bir değer taşıması değil,düşünsel değerinin giderek piyasa tarafından belirlenmesi. Bir eserin ne anlattığından çok hangi galeride sergilendiği, hangi koleksiyona girdiği ve kaç milyon euroya satıldığı konuşuluyorsa sanatın eleştirel kimliği ikinci plana düşüyor demektir.

Oysa sanat tarihi bize başka bir şey anlatır. Sanatın dönüştürücü gücü, yalnızca estetik başarısından değil, kendi çağının gerçekleriyle kurduğu ilişkiden doğar. Sanat bazen güzelliği temsil eder, bazen de toplumun görmek istemediği gerçekleri görünür kılar.

Paris’te yaşananların düşündürücü tarafı tam olarak budur. Fransa’nın devrimci hafızasıyla küresel sanat sermayesi, aynı kentin iki farklı yüzü olarak yeniden karşı karşıya geliyor. Bir tarafta özgürlüğü ve başkaldırıyı estetik bir nesneye dönüştüren piyasa, diğer tarafta özgürlüğü ve değişimi sokakta arayan bir toplum.

Burada sorgulanması gereken sanatın satılması değil, sanatın savunduğu değerlerle onu pazarlayan sistem arasındaki mesafedir.