İran merkezli savaşın başlangıcından bu yana geçen yaklaşık 50 günlük süre zarfında, küresel enerji piyasalarında eşi benzeri görülmemiş bir arz krizi yaşanıyor. Veri analiz şirketi Kpler’in paylaştığı son verilere göre, Şubat ayından bu yana küresel piyasaya arz edilemeyen ham petrol miktarı 500 milyon varili geçti. Bu durum, modern tarihin en büyük enerji arzı kesintisi olarak kayıtlara geçerken, piyasadan çekilen petrolün toplam ekonomik değeri 100 dolarlık varil fiyatı üzerinden 50 milyar doları aşmış durumda.
Küresel tüketim dengeleri altüst oldu
Danışmanlık ve araştırma şirketi Wood Mackenzie’nin Baş Analisti Iain Mowat, piyasadan silinen 500 milyon varillik hacmin büyüklüğünü çarpıcı verilerle özetliyor. Bu miktar, küresel havacılık talebinin 10 hafta boyunca tamamen askıya alınmasına, dünyadaki tüm kara taşıtlarının 11 gün boyunca yollardan çekilmesine ya da dünya ekonomisinin 5 gün boyunca hiç petrol kullanmadan durmasına eşdeğer bir büyüklük arz ediyor. Kayıp miktarın büyüklüğü, ABD ordusunun yaklaşık altı yıllık yakıt ihtiyacını karşılayabilecek bir seviyeye işaret ediyor.
Ekonomik fatura Avrupa ülkelerinin gelirine eşdeğer
Kpler'in kıdemli analisti Johannes Rauball, ortaya çıkan 50 milyar dolarlık kaybın makroekonomik etkilerine dikkat çekiyor. Söz konusu zarar, Almanya'nın yıllık Gayri Safi Yurt İçi Hasılası’nın (GSYİH) yüzde birine tekabül ederken; Estonya veya Letonya gibi ülkelerin toplam yıllık ekonomik büyüklüğüne denk düşüyor. Bu tablo, savaşın sadece bölgesel bir çatışma değil, küresel bir ekonomik türbülans olduğunu kanıtlıyor.
Körfez’de üretim durma noktasına geldi
Krizin en ağır hissedildiği nokta olan Körfez ülkelerinde, günlük ortalama 8 milyon varil seviyesinde olan üretim neredeyse tamamen durdu. Suudi Arabistan, Katar, BAE, Kuveyt, Bahreyn ve Umman’ın jet yakıtı ihracatında yaşanan sert düşüş, küresel havacılık trafiğini de vurdu. Şubat ayında 19,6 milyon varil olan jet yakıtı ihracatı, Mart ve Nisan aylarında toplamda 4,1 milyon varile kadar geriledi. Bu kesinti, havacılık sektöründe yaklaşık 20 bin kıtalararası uçuşun yapılamaması anlamına geliyor.
Hürmüz Boğazı bilmecesi ve gelecek projeksiyonu
Enerji koridorunun en kritik noktası olan Hürmüz Boğazı'nda ise belirsizlik hakimiyetini koruyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin Lübnan ateşkesi sonrası boğazın açıldığını duyurmasına rağmen, Tahran yönetiminin "ABD'nin deniz ablukası" gerekçesiyle geçişleri yeniden durdurması krizin çözülmediğini gösteriyor.
Nisan ayında küresel petrol stokları 45 milyon varil gerilerken, uzmanlar krizin artçı sarsıntılarının uzun süre devam edeceği konusunda uyarıyor. Kuveyt ve Irak’taki sahaların normal operasyon düzeyine dönmesinin en az 5 ay süreceği, Katar’daki LNG tesisleri ve bölgedeki rafinerilerde meydana gelen hasarların onarılmasının ise yılları bulabileceği öngörülüyor.
*Kapak fotoğrafı yapay zekayla üretilmiştir.
