Gelecekte yaşanabilecek olası sağlık krizlerine karşı insan odaklı ve kapsayıcı stratejiler geliştirmek amacıyla kurulan NUS–Lancet PRIME Komisyonu, üç yıllık yoğun çalışmasının ardından hazırladığı raporu kamuoyuyla paylaştı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Üst Düzey Haftası kapsamında New York'ta düzenlenen uluslararası toplantıda tanıtılan Eşitlik için Pandemiye Hazır Olma Dönüşümü başlıklı rapor, pandemi hazırlık süreçlerinde köklü bir değişimi hedefliyor. Türkiye'deki çalışmalar ise Koç Üniversitesi İş Bankası Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma ve Uygulama Merkezi (KUISCID) tarafından yürütüldü.
Pandemi hazırlığında beş temel kırılganlık
Komisyon, toplumların gelecekteki salgınlara karşı korunmasını zorlaştıran beş kritik sistemik kırılganlık alanı tespit etti. Bu alanlar arasında temel ihtiyaçlara erişimdeki güvencesizlik, barınma sorunları, sağlık sistemlerine erişimdeki idari engeller, kurumlara yönelik güven kaybı ve zayıf sosyal koruma sistemleri öne çıkıyor. Uzmanlar, belirli kesimleri doğrudan kırılgan olarak etiketlemek yerine, bireyleri bu duruma sürükleyen sistemik koşulların iyileştirilmesinin hayati önem taşıdığını vurguluyor.
Aşı adaleti milyonlarca hayat kurtarabilir
Raporda yer alan modelleme sonuçları, aşıların hızlı geliştirilmesi ve adil dağıtımının hayati önemini gözler önüne seriyor. Varsayımsal bir Influenza A pandemisi senaryosunda, aşıların nüfus temelinde adil dağıtılması durumunda milyonlarca insanın hayatının kurtarılabileceği hesaplanıyor. Özellikle orta gelirli ülkelerde aşı erişiminin iyileştirilmesi ve toplumsal güvenin artırılması, can kayıplarını önemli oranda azaltabilecek temel faktörler olarak görülüyor.
PRIME Test ile yeni bir değerlendirme dönemi
Ülkelerin pandemiye hazırlık seviyelerini ölçmek için geliştirilen PRIME Test, alınan kararların toplumun tüm kesimlerini kapsayıp kapsamadığını ve eşitliği sağlayıp sağlamadığını denetlemeyi amaçlıyor. KUISCID Kurucu Direktörü Prof.
Dr. Önder Ergönül ve Prof.
Dr. Özge Karadağ'ın katkılarıyla Türkiye'nin de aktif rol aldığı bu süreç, COVID-19 deneyimlerinden elde edilen derslerin daha dayanıklı sağlık politikalarına dönüştürülmesini hedefliyor.
Gelecek dönemde PRIME çerçevesinin uluslararası ölçekte yaygınlaştırılması ve ülkelerin kendi sağlık sistemlerine entegre edilmesi planlanıyor.
