Savaş ve Barışla Yapılan Piyasa Oyunları
Haftaya yine Trump’ın İran’la barış temcit pilavı damgasını vurdu. Dünya beklemede; piyasalar yükselişte. Yeri geldiğinde en şedit ve tehditkâr ifadeleri kullanmaktan çekinmeyen ABD başkanı şimdi iyimserlik saçıyor. Ama sonucu görmek için Cuma’ya kadar beklemek gerekiyor. Çünkü bir değişiklik olmazsa Cuma imza günü. Barış metninin kaba hatları açıklandı. Ancak İran’ın hala İsrail’in Lübnan’dan tamamıyla çıkması ısrarı, şimdi G7 ülkelerinin Fransa’nın Leman gölü kıyısındaki kaplıca şehri Evian’da anlaştığı mutabakat zaptı önündeki en büyük engel. Mahrumiyet ve savaşlara alışık İran Lübnan’ı yalnız bırakmayarak güvenilir bir müttefik olduğunu gösteriyor. “Savaş ve Barış”: “Harp ve Sulh” tarih boyunca dünyaya edebiyat şaheserleri kazandırmış. Ama artık hiçbir savaşın veya sonunda ulaşılan bir çeşit barışın Hollywood filmlerine konu olmaktan öte bir katkısı yok. Oysa dünya şimdi geçici dengelere takılı yaz günlerinde kazananlar ve kaybedenler arasında gidip geliyor. Piyasalar bir savaşı, bir barışı fiyatlıyor. Barış ta, savaş ta piyasalar için ganimet fırsatı.
Araf’taki Dünyanın Beklenti Bunalımı
Trump'ın 14 Haziran'da ilan ettiği mutabakat zaptı küresel enerji piyasaları için bir rahatlama umudu oldu. ABD donanmasının İran limanlarına uyguladığı ablukayı kaldırması ve Hürmüz Boğazı'nın 30 gün içinde yeniden açılacak olması, anlaşmanın ince ayrıntıları üzerinde çalışılırken, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yüzde 15-20 oranında yeniden piyasaya arzı demek. Ama anlaşma 20 Haziran itibarıyla geçerlilik kazansa bile, tankerlerin mayınlarla tahkim edilmiş olan Körfez'den ayrılması veya körfeze geri dönmesi için üretimin yeniden başlaması ve rafinerilerin kapasitesini artırması gerekmekte. İyi haber, petrol alanlarında savaş dolayısıyla önemli bir hasar olmadığı ve depoların halen kısmen dolu olması. Üretim kısıtlamaları devam etse bile Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirliklerinin sahip olduğu üretim esnekliği, riskli geçiş koşulları asgariye indiğinde hemen yeniden faaliyete geçebileceklerini düşündürüyor. Eğer sonbahardan önce bu gerçekleşirse Trump’ın, Kasım 2026’daki ara seçimlere pompada düşen fiyatlarla girme hesabı tutabilir. Ancak, güvenin yeniden tesisi, spot ve vadeli piyasaların istikrar kazanmasıyla belli olacaktır ki anlaşma olsun olmasın, petrol ve LNG fiyatlarının savaş öncesi seviyesi olan ortalama 60 Dolara dönmesinin pek o kadar kolay olmayacağı aşikâr.
Nimetin Balı ve Külfetin Yükü Arasındaki Adaletsizlik
Enerji fiyatların savaş öncesi düzeye hemen inememesi ithalatçılar için kötü haber. Ayrıca enflasyon ve işsizliğin süreceğinin alameti. Ama savaş ve barış arasında mekik dokuyan haberlerle enerji şirketlerinin hisselerinin ve kıymetli metal fiyatlarıyla o borsalardaki hisse fiyatlarının inip, çıkması önemli. Piyasalardaki gel-git Trump’ın ağzına bakıyor. Fiyatlar düşünce birileri topluyor. Yükselince elden çıkararak büyük karlar elde ediyor. 10 Haziran itibarıyla dünya borsalarındaki hareketlere dikkat edildiğinde bir önceki haftaya göre bütün piyasalarda bazı kayıplar yaşandığını görmek mümkün[1].
Savaştaki İsrail borsası İsrail TA-125, 10 Haziran’da bir hafta öncesine göre sadece yüzde 2.1 değer kaybetmiş. Malezya KLSE, Suudi Arabistan Tadawul, Hollanda AEX ve İsviçre SMI hisseleri haftayı cüzi kazançlarla kapamış. Buna mukabil gelişen piyasalardaki (emerging markets) kayıplar çok yüksek[2]. 31 Aralık 2025 den bu yana geçen 6 ayda, Endonezya ve Hindistan en yüksek kayıpla başı çekerken, sırasıyla Güney Kore, Tayvan, Japonya, Mısır ve Türkiye piyasa karları açısından pozitifte yer almış. ABD, Çin, Birleşik Krallık ve özellikle Euro alanındaki tek haneli kar oranları ise dikkate değer. Yine savaşan İsrail borsası son 6 ayda yüzde 13 oranında karlı gözüküyor.
Savaşın Getirisi Barışınkinden Daha Yüksek Olunca
Bu örnekler elbette savaş, ateşkes, silahların bırakılması ve barış söylemlerinin yarattığı manipülasyonlarla dolup boşalan portföyleri ve Araf’ta bir portföyden diğerine aktarılan hisselerle elde edilen karların(zararlar) boyut ve büyüklüğü hakkında bilgi vermiyor. Ama savaş, ateşkes, barış söylentisi ve henüz gerçekleşmeyen kalıcı barış arasında geçen sürede kazanan ve kaybeden piyasaları göstermesi açısından değerli. Son 6 aydır savaş ve barışı, bir elinden diğer eline top atıp tutar gibi kullanan Trump’ın ve Trump yandaşlarının belirsizlikten ve Araf’tan elde ettiği kazancın büyüklüğü dudak uçuklatan cinsten. Aynı şey savaş sanayii şirketlerinin hisseleri için de geçerli. Onlar hep yükselişte. Piyasalar hepsine fiyat biçiyor.
Savaşlar veya çatışmalardan kazanç sağlayanların sayısı kaybedenlerden fazla olduğu sürece dünyayı kayıp kavurmaya devam edecek gibi gözüküyor. Bu kısır döngüden çıkılmadıkça barışın nimet ve külfet adaletsizliği nedeniyle kayıp etmesi kaçınılmaz. Hele siyaseti zenginleşme veya daha da zenginleşme fırsatı olarak gören liderlerin sayısı arttığı sürece dünyada kalıcı barışa şans vermek kolay değil.
[1]“Economic data, commodities and markets”, bknz The Economist (June 12, 2026)
[2] Bu piyasalarda fiyatı düşen hisseleri kimler satın alıyor; Ne kadar zaman içinde satıyor iyi bir araştırma sorusu olur.
