Nobel ödüllü Türk bilim insanı Prof. Aziz Sancar, en ölümcül beyin tümörlerinden biri olan Glioblastomayı fare deneylerinde tamamen yok eden keşfinin ayrıntılarını paylaştı. Sancar’ın bu çığır açıcı buluşu, Louis Pasteur’un ünlü sözü olan “Şans hazırlıklı beyne güler” ifadesini adeta doğruladı.
Rastlantı gibi görünen bilimsel bir sıçrama
Cumhuriyet bilim yazarı Orhan Bursalı’nın aktardığına göre keşif, laboratuvarda sık kullanılan EdU molekülü üzerinde yürütülen temel araştırmalar sırasında ortaya çıktı. Sancar ve ekibi, DNA onarım mekanizmalarıyla ilgili hâlâ cevaplanmamış soruların peşindeyken EdU’nun hücrelerde beklenmedik bir etki yarattığını fark etti.
EdU’nun DNA tarafından hasar gibi algılanıp kesilip atılması, ardından tekrar DNA’ya girmesi hücre içinde bir kısır döngü oluşturuyordu. Bu döngü, sonunda hücre ölümüne yol açıyordu.
Glioblastoma’da ölümcül etki
Aynı mekanizmanın glioblastoma tümör hücrelerinde de çalışabileceği fikri, araştırmanın yönünü tamamen değiştirdi. Laboratuvar ortamında insan glioblastoma dokularında denenen EdU, tümör hücrelerinin DNA’sında da aynı döngüyü tetikledi ve tümör hücrelerini yok etti.
Bu sonuçlar, glioblastoma dokusu verilen farelerde yapılan deneylerle de doğrulandı. Böylece ölümcül kabul edilen bu beyin tümörüne karşı umut verici bir yol açılmış oldu.
Beyin bariyerini aşan kritik avantaj
Sancar’ın özellikle vurguladığı noktalardan biri, EdU molekülünün beyin kan bariyerini aşabilmesi. Standart glioblastoma ilaçlarının çoğu bu bariyeri geçemezken, EdU’nun bu özelliği tedavide belirleyici bir avantaj sağladı.
Prof. Sancar, EdU ile birlikte verilen ilaç kombinasyonunun farelerde kesin başarı sağladığını ifade etti.
Klinik çalışmalar Türkiye’de de olabilir
Klinik deneylerin nerede yapılacağı sorusuna yanıt veren Sancar, çalışmaların ABD veya Türkiye’de gerçekleştirilebileceğini belirtti. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı ve TÜSEB’in klinik araştırmalara ilgi gösterdiğini de sözlerine ekledi.
Gençlere 5 maddelik bilim vasiyeti
Aziz Sancar, genç bilim insanlarına şu tavsiyelerde bulundu:
- Çok çalışın (günde 12–16 saat).
- Alanınızla ilgili literatürü sürekli takip edin.
- Önemli bir konu seçin ve başarısızlıklardan yılmayın.
- Fiziksel ve zihinsel sağlık için mutlaka spor yapın.
- Türkiye’yi ve Türk dünyasını kalbinizde taşıyın.
Keşfin gizli kahramanları
Sancar, bu büyük çalışmada emeği geçen iki genç Türk bilim insanını özellikle vurguladı:
Hümeyra Kaanoğlu, Koç Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunu. Fulbright Aziz Sancar Doktora Bursu ile çalışmaya katıldı ve Haziran 2026’da mezun olduktan sonra Harvard Üniversitesi Dana-Farber Cancer Center’da doktora sonrası araştırmalarına devam edecek.
Yasemin Akyel ise İstanbul Eczacılık Fakültesi mezunu. TÜBİTAK Aziz Sancar Bursu ile laboratuvara katılan Akyel, deneylerin büyük bölümünde aktif rol aldı.
Sancar, “Bu iki Türk kızımız olmasaydı bu çalışma birkaç yıl daha alırdı” diyerek genç bilim insanlarının katkısının altını çizdi.
Bu keşif, yalnızca glioblastoma için değil, bilimsel merak, sabır ve hazırlığın insanlığa nasıl umut kapıları açabileceğinin de güçlü bir örneği oldu.
