ABD'den Türkiye'ye iadesi sağlanan Zeugma kökenli 13'üncü mozaik paneli, Gaziantep'teki Zeugma Mozaik Müzesi'nde ait olduğu kompozisyona yeniden yerleştirildi. Düzenlenen törende konuşan Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, son yıllarda kültür varlıklarının iadesi konusunda elde edilen sonuçlara ilişkin önemli veriler paylaştı.
Törene Gaziantep Valisi Kemal Çeber, Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin, AK Parti Gaziantep İl Başkanı Fatih Muhaddis Fedaioğlu, MHP Gaziantep İl Başkanı Mehmet Sait Kılıç, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanı Zeynep Boz da katıldı.
"13'üncü panel ana vatanına döndü"
Bakan Ersoy, Gaziantep'in tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yaptığını belirterek, kamuoyunda "Çingene Kızı" olarak bilinen mozaiğin eksik parçalarından birinin daha Türkiye'ye kazandırılmasının kültürel miras açısından büyük önem taşıdığını söyledi.
Zeugma'nın Doğu ile Batı'yı buluşturan önemli bir Roma kenti olduğunu vurgulayan Ersoy, "Çingene Kızı" mozaiğinin bugün yalnızca Gaziantep'in değil, Türkiye'nin uluslararası alandaki en önemli kültürel simgelerinden biri haline geldiğini ifade etti.
1960'lı yıllarda gerçekleştirilen kaçak kazılar sırasında aynı kompozisyona ait çok sayıda panelin yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığını hatırlatan Ersoy, 2018 yılında ABD'deki Bowling Green Eyalet Üniversitesi'nde bulunan 12 panelin Türkiye'ye getirildiğini anımsattı.
Bu iadenin ardından Gaziantepli ustalar tarafından hazırlanan replikaların 2022 yılında üniversiteye teslim edildiğini belirten Ersoy, bu sürecin kültürel miras alanındaki uluslararası iş birliğine örnek teşkil ettiğini söyledi.
Panelin izi bilimsel çalışmalarla bulundu
Bakan Ersoy, müzeye kazandırılan 13'üncü panelin milattan sonra 2'nci ve 3'üncü yüzyıllara tarihlendiğini belirtti.
Panelin aynı kompozisyona ait olduğu, Grenoble Alp Üniversitesi'nden Dr. Camila Felag'ın araştırmaları ile Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay'ın bilimsel değerlendirmeleri sonucunda tespit edildi.
Eserin uluslararası bir müzayedede satışa çıkarılacağının belirlenmesi üzerine iade sürecinin başlatıldığını aktaran Ersoy, ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi'nin yürüttüğü çalışmalar sonucunda panelin Türkiye'ye getirildiğini söyledi.
ABD ile kültürel miras alanındaki iş birliği sürüyor
Ersoy, Türkiye ile ABD arasında kültür varlıklarının korunmasına yönelik iş birliğinin son yıllarda önemli sonuçlar verdiğini ifade etti.
2021 yılında imzalanan Kültür Varlıklarına İlişkin Mutabakat Zaptı'nın bu süreçte önemli katkı sağladığını belirten Ersoy, söz konusu mutabakatın bu yıl beş yıl daha uzatıldığını ve iki ülke arasındaki iş birliğinin güçlenerek devam ettiğini dile getirdi.
New York Manhattan Bölge Savcılığı ile ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi'nin ortak çalışmaları sayesinde Boubon Antik Kenti kökenli çok sayıda eserin de Türkiye'ye kazandırıldığını belirten Ersoy, Marcus Aurelius, Lucius Verus ve Septimius Severus heykellerinin iadesini örnek gösterdi.
Anadolu kökenli eserlerin izinin sürülmesine yönelik çalışmaların sürdüğünü ifade eden Bakan Ersoy, önümüzdeki dönemde yeni eser iadelerinin gerçekleşmesini beklediklerini söyledi.
"Sadece mozaiği değil, hafızayı da tamamlıyoruz"
2023 yılında İtalya'dan Türkiye'ye getirilen ve kamuoyunda "Satornila Steli" olarak bilinen mezar stelini de hatırlatan Ersoy, kültür varlıklarının ait oldukları topraklara dönmesinin yalnızca eserlerin geri kazanılması anlamına gelmediğini vurguladı.
Ersoy, şu değerlendirmede bulundu:
"Eksik parçalar yerine döndükçe yalnızca bir mozaiği tamamlamıyor; zedelenen bir hafızayı onarıyor, tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyor ve kültürel mirası yeniden bütünleştiriyoruz."
Son 23 yılda 13 bin 454 eser Türkiye'ye getirildi
Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelenin kararlılıkla sürdüğünü belirten Bakan Ersoy, ilgili kurumlar, kolluk kuvvetleri, bilim insanları ve uluslararası paydaşlarla koordinasyon içinde çalışıldığını ifade etti.
Türkiye'nin bu alanda örnek gösterilen ülkeler arasında yer aldığını söyleyen Ersoy, 2002 yılından bu yana yurt dışından 13 bin 454 kültür varlığının Türkiye'ye iade edildiğini açıkladı.
Ersoy, bu eserlerin 9 bin 139'unun son sekiz yılda Türkiye'ye kazandırıldığını belirterek, yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan tüm kültür varlıkları ait oldukları topraklara dönene kadar çalışmaların aynı kararlılıkla sürdürüleceğini sözlerine ekledi.
