Türkiye genelinde 4207 sayılı "Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun" kapsamında 2008 yılında hayata geçirilen kapalı alanlarda sigara tüketimi yasağı, kapsamının genişletilmesiyle kararlılıkla uygulanmaya devam ediyor. 19 Temmuz 2009 tarihinden itibaren özel hukuk kişilerine ait lokanta, kahvehane, kafeterya ve birahane gibi alanları da kapsayacak şekilde genişletilen yasağın temel amacı, sigara kullanmayan vatandaşların pasif içicilikten korunmasını sağlamak. Türkiye, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre bu kapsamlı tütün kontrolü yasasıyla dünyada 6'ncı, Avrupa'da ise 3'üncü ülke konumunda yer alıyor.
Beş yılda 1 milyon 350 bin denetim gerçekleştirildi
İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü verilerine göre, megakentte sigara dumanına pasif maruziyeti önlemek adına çok sıkı bir denetim mekanizması yürütülüyor. Kent genelinde 145 personelden oluşan 65 ekip; serbest denetim, ihbar denetimi, takip denetimi ve çapraz denetim modelleriyle sahada görev yapıyor. Son 5 yıllık süreçte ekipler tarafından toplam 1 milyon 349 bin 147 işletme denetlendi. Bu denetimler sonucunda, kapalı mekanda tütün kullanımına izin verdiği ya da yasal sorumluluklarını yerine getirmediği tespit edilen 25 bin 970 iş yerine idari işlem uygulandı.
Rekor ceza tutarına geçen yıl ulaşıldı
Yıllara sari veriler incelendiğinde, denetimlerin sıklığıyla birlikte kesilen ceza miktarlarının da katlanarak arttığı görülüyor. İstanbul'da 2022 yılında 218 bin 157 denetimde 3 bin 210 ihlal saptanarak 22 milyon 263 bin 642 lira ceza kesildi. 2023 yılında 379 bin 826 denetimde 3 bin 26 ihlale karşı 33 milyon 47 bin 275 lira para cezası uygulandı. 2024'te ise denetim sayısı 308 bin 567 olurken ihlal sayısı 4 bin 950'ye, ceza tutarı ise 154 milyon 579 bin 277 liraya yükseldi.
Yasağın en yoğun ihlal edildiği ve en yüksek ceza oranına ulaşılan dönem 2025 yılı oldu. Geçen yıl yapılan 332 bin 192 denetimde 8 bin 305 işletmede ihlal belirlendi ve rekor kırarak 278 milyon 960 bin 429 lira idari para cezası kesildi. İçinde bulunulan 2026 yılının ilk 6 ayında ise 110 bin 405 denetim gerçekleştirilirken, 6 bin 479 işletmede ihlal saptandı. Yılın ocak-mayıs dönemini kapsayan ilk 5 ayında yasağa uymayan işletmelere kesilen fatura ise 205 milyon 816 bin 371 lira olarak kayıtlara geçti.
İhlal kararı alan yüzlerce işletmeye kapatma cezası
Kapalı alanda sigara tüketilmesine göz yuman işletmelere yönelik yaptırımlar sadece mali cezalarla sınırlı kalmadı. İhlali alışkanlık haline getiren ve uyarıları dikkate almayan ticari müesseselere yönelik kısıtlamalar da devreye sokuldu. Bu doğrultuda, 2022-2026 yıllarını kapsayan son 5 yıllık dönemde İstanbul genelinde faaliyet gösteren 681 işletmeye geçici kapatma cezası verildi. Aynı dönem içerisinde işletmelerin yanı sıra kapalı alanlarda tütün ürünü tükettiği suçüstü tespit edilen 1.958 şahsa da idari para cezası uygulandı.
