Birini unutmakta zorlananlar için psikologlar yeni bir yaklaşımı gündeme taşıdı: Zeigarnik etkisi. Bu psikolojik ilke, tamamlanmamış, bitmemiş veya hangi aşamada bırakıldığını bilmediğimiz durumların zihinde daha uzun süre yer ettiğini ve daha güçlü belleksel izler bıraktığını ortaya koyuyor.
Psikoloji dünyasında uzun yıllardır bilinen Zeigarnik etkisi, Sovyet psikolog Bluma Zeigarnik tarafından 1920’lerde tanımlandı. Zeigarnik, insanların tamamlanmamış görevleri tamamlanmış olanlara göre daha iyi hatırladığını gösteren deneysel çalışmalar yaptı. Bu etkiye göre zihnimiz “açık kalmış döngüleri” bitene kadar odaklamaya eğilimli — bu da takıntılı düşüncelerin mantıksal zeminiyle örtüşüyor.
Takıntı döngüsünü kırmanın yolu
Uzmanlara göre, birini unutmakta zorlanan kişiler bilinçli şekilde zihinsel “tamamlama” stratejileri geliştirebilir. Bu yaklaşım şunları içerebilir:
Duygusal süreci bir kenara bırakıp zihinsel bir sonuca bağlamak
Kişi ya da ilişkiyle ilgili belirsiz kalan noktaları bir “ayınlatma” ritüeliyle tamamlamak
Duyguları yazıya dökerek “bitirme” hissi oluşturmak
Zihinsel olarak kendine net bir kapanış tanımlamak
Psikologlar, tamamlanmamış olayların beynin dikkat ve bellek sisteminde sürekli çapa görevi gördüğünü söylüyor. Zeigarnik etkisini anlamak, bu zihinsel kapıyı kapatmasına yardımcı olabilir.
Zihinsel kapanış nasıl sağlanır?
Uzmanlara göre takıntı düşüncelerle mücadelede klasik telkinler genellikle yüzeysel kalıyor. Zeigarnik etkisini bilinçli kullanmak, belirsizliği azaltmanın anahtarı olabilir. Önerilen yöntemler arasında:
Duyguları ve yaşananları kağıda dökme
Net bir kapanış ritüeli oluşturma
Bilişsel yeniden yapılandırma teknikleri
Zihinsel olarak olumsuz döngüyü sona erdiren “bitirme cümleleri”
Psikiyatristler, bu yaklaşımın tek başına “unutmayı garanti etmediğini”, ancak takıntılı düşünceleri kontrol altına almanın önemli bir aracı olabileceğini vurguluyor.
Neden işe yarıyor?
Zeigarnik etkisinin sinirbilimsel temellerinden biri, beynin belirsiz bilgiye daha fazla kaynak ayırması. Tamamlanmamış olaylar, kısa süreli bellekten uzun süreli belleğe taşınma eğilimi göstererek zihinde dönüp duruyor. Bu nedenle belirsizliği azaltmak, takıntı döngüsünü kırmak için önemli bir adım olarak görülüyor.
Uzmanlar, özellikle duygusal ilişkilerle ilgili takıntıların çoğunun belirsizlikten beslenebildiğini belirtiyor. Zeigarnik etkisini bilinçli kullanmak, belirsiz kapıları kapatarak zihinsel serbestlik sağlayabilir.
