Dünyanın en prestijli ekonomi yayınlarından The Economist, 2024 Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazanan Prof. Dr. Daron Acemoğlu'nu konu alan kapsamlı ve sert bir eleştiri yazısı yayımladı. "Dünyanın en nüfuzlu iktisatçısı tuhaf şekilde ikna edicilikten uzak" başlığını taşıyan makalede, Acemoğlu'nun akademik metodolojisi, veri setleri ve siyasi analizleri masaya yatırıldı.
Makalede, Acemoğlu'nun ekonomi literatüründeki ağırlığına dikkat çekilerek şu ifadelere yer verildi:
"Acemoğlu henüz 58 yaşında ancak uzun zamandır ekonomi disiplininin devi konumunda. Birkaç popüler ders kitabını saymazsak, demokrasi ve yapay zekânın ekonomik etkileri üzerine kaleme aldığı yeni kitabı da dâhil olmak üzere yedi kitap yazdı. Bu yıl şimdiye kadar ondan fazlası yayımlanan yüzlerce makalesi, genellikle karmaşık matematiksel modellerle dolu. Harvard Üniversitesi’nden Andrei Shleifer ile IDEAS/RePEc adlı araştırma veri tabanının hazırladığı en çok atıf alan iktisatçılar sıralamasında zirve için yarışıyor. Görüşleri, diğer uzmanlar ve medya nezdinde büyük ağırlık taşıyor.
Yine de bir iktisatçıya birkaç kadeh bir şey içirirseniz, bazıları bu dev isim hakkındaki gerçek fikirlerini dile getirmekten çekinmeyecektir. Tanınmış bir iktisatçı, 'Teorik çalışmalarının çoğu yararlı, ancak modellerini daha önce denenmiş ve başarısız olmuş popülist politikaları savunmak için kullanıyor' diyerek sert bir eleştiride bulunuyor. Bazı yorumcuların cesaret bulmak için alkole ihtiyacı bile yok. Ekonomi blog yazarı Noah Smith, Mr. Acemoğlu’nun çalışmalarına yönelik çevrim içi eleştiri dalgasına yanıt olarak, 'Tam anlamıyla on yıldır Acemoğlu hakkında avazım çıktığı kadar bağırıyorum' ifadelerini kullandı."
Nobel getiren çalışmadaki verilere yönelik eleştiriler
Dergi, Acemoğlu'nun küresel çaptaki entelektüel etkisinin bilimsel çalışmalarının sağlamlığıyla tam olarak örtüşüp örtüşmediğini sorgulayarak 2001 yılında yayımlanan ve Nobel Ödülü'nün zeminini oluşturan makaleyi eleştirdi:
"Nobel ödülü, esas olarak 2001 yılında Messrs Johnson ve Robinson ile birlikte yayımladığı ve diğer araştırmacılar tarafından 23 binden fazla kez atıf yapılan bir makaleye dayanıyor. Çalışma, bazı ülkelerin neden zengin, bazılarınınsa fakir olduğunu açıklamayı amaçlıyor. Avrupalı yerleşimcilerin belki de hastalıklar nedeniyle kitleler halinde öldüğü yerlerde sömürgeciler, bölgeden olabildiğince çok kaynak çıkarmak amacıyla gücü ve kaynakları küçük bir elit grubun elinde toplayan 'sömürücü' (sömürgeci) kurumlar inşa ettiler. Ancak iklimin daha elverişli olduğu yerlerde yerleşimciler hayatta kalmayı başardı. Bu bölgelerde koloni kuranlar; düzgün yolları, okulları ve sağlık hizmetleri olan daha 'kapsayıcı' kurumlar meydana getirdi. Bu kurumlar varlığını sürdürdü ve sonuç olarak sömürge döneminde yerleşimci ölüm oranının daha düşük olduğu yerler bugün daha zengin hale geldi.
Nobel Komitesi’nin 2024 tarihli raporu, ölüm oranı verilerinin 'yer yer yüzeysel' olduğunu kabul etti. 2012 yılında Urbana-Champaign Illinois Üniversitesi’nden David Albouy, diğer bazı ayarlamaların yanı sıra belirli ülkelere başka ülkelerden ödünç alınan ölüm oranlarının atandığını gösterdi. Bunlar düzeltildiğinde, makalenin tahminlerinin güvenilmez hale geldiğini saptadı. RWI-Essen araştırma enstitüsünden Martin Buchner ve meslektaşlarının geçen yıl yayımladığı bir çalışma, anket yapılan uzmanların bu konuda Mr. Albouy’un tarafını tutmaya biraz daha yatkın olduğunu ortaya koydu."
Demografi analizi ve Amerikan siyaseti yorumları
Makalede ayrıca Acemoğlu'nun geçtiğimiz haziran ayında yayımladığı ve düşük doğum oranları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi inceleyen makalesi de irdelenerek şu değerlendirmeler yapıldı:
"Son olarak araştırmacılar, Bay Acemoğlu’nun Haziran ayında bir dizi ortak yazarla yayımladığı ve düşük doğum oranlarının çalışma çağındaki yetişkin başına düşen GSYİH’de daha hızlı büyümeyle ilişkili olduğunu bildiren makalesini inceledi. Bu çarpıcı bulgu, Japonya gibi nüfus kaybeden yerlerin endişelenecek pek bir şeyi olmadığını ima ediyor gibi görünüyor. Yine de Pennsylvania Üniversitesi’nden Jesús Fernández-Villaverde de dahil olmak üzere diğer iktisatçılar, doğum oranlarının hızla düştüğü günümüzde geçmişteki tarihsel ilişkilerin bugünü anlamada gerçekten yararlı olup olmadığını sorguluyor.
Derinlemesine incelendiğinde, kararlı bir eleştirmen neredeyse her araştırmacının çalışmasında açıklar bulabilir, ve Bay Acemoğlu ekonomideki en büyük hedef konumunda. Ancak şöhretin getirdiği bu inceleme baskısı ikinci sorunu açıklamaya yetmiyor: Bay Acemoğlu’nun fikirleri, sosyal bilimlerin bir devi için şaşırtıcı derecede sığ kalabiliyor. Özellikle Amerikan siyaseti üzerine yaptığı kamusal değerlendirmeler ezberlerin ötesine geçemiyor."
Daron Acemoğlu'ndan tepki: İtibar suikastı
Yayımlanan yazıya kişisel X (Twitter) hesabı üzerinden sert tepki gösteren Prof. Dr. Daron Acemoğlu, duruma ilişkin hukuki ve mesleki cevap hakkını aradığını duyurdu. Acemoğlu açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
"Economist’in bir itibar suikastı (tetikçilik) gibi hissettiren bu yazısından hiç memnun değilim. Üstelik işin arka planında -bir ara paylaşacağım- çok daha sıkıntılı bir durum var. Cevap verme hakkı tanımaları için kendileriyle iletişime geçtim; yanıtlarını bekliyorum. Dergide yayımlamazlarsa, yanıtımı burada paylaşacağım."
