Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesi, ittifakın en hayati prensibi olan "kolektif savunma" anlayışını temsil eder. Bu maddeye göre, NATO üyesi ülkelerden herhangi birine yöneltilen silahlı bir saldırı, tüm üye ülkelere yapılmış sayılır. Böyle bir senaryoda diğer müttefikler, saldırıya uğrayan ülkeye yardım etmek ve Kuzey Atlantik bölgesinde güvenliği sağlamak amacıyla silahlı kuvvet kullanımı da dahil olmak üzere gerekli gördükleri her türlü eylemi bireysel veya ortaklaşa gerçekleştirme hakkına sahiptir. Antlaşma gereği, alınan tüm bu önlemler derhal Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne bildirilir ve konsey gerekli barışçıl adımları atana kadar ülkelerin meşru müdafaa hakkı devam eder.
Türkiye'ye yönelik füze tehdidi ve güncel 5. madde tartışmaları
Ortadoğu'da krizlerin tırmanmasıyla yaşanan son sıcak gelişmeler, 5. maddenin işleyişini bir kez daha tartışmaya açtı. İran kaynaklı olduğu belirtilen ve Türkiye'ye yönelen bir balistik füzenin NATO hava savunma unsurlarınca tespit edilip imha edilmesinin ardından, ittifakın vereceği olası yanıtlar dünya basınında mercek altına alındı. Ancak NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ve ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth tarafından dün ve bugün yapılan resmi açıklamalara göre füzenin başarıyla engellenmiş olması ittifakın savunma kalkanının gücünü kanıtlarken, mevcut tablonun 5. maddeyi tetikleyecek bir durum oluşturmadığı vurgulandı. Rutte, maddenin işletilmesi konusunda her zaman stratejik bir belirsizlik yürütmeyi tercih ettiklerini belirterek, "Kimse şu an 5. maddeden bahsetmiyor; önemli olan düşmanlarımızın NATO'nun ne kadar teyakkuzda ve güçlü olduğunu görmesidir" ifadelerini kullandı.
Tarihte 5. maddenin uygulanması
NATO'nun caydırıcılık politikasının belkemiği olan bu madde, bugüne kadar ittifak tarihinde yalnızca bir kez yürürlüğe konmuştur. Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşanan 11 Eylül 2001 terör saldırılarının ardından müttefikler, Washington'a destek vermek amacıyla tarihte ilk kez kolektif savunma mekanizmasını resmi olarak işletmiştir. Bu karar, ittifakın sadece konvansiyonel savaşlarda değil, asimetrik terör tehditlerine karşı da sınır ötesinde bir bütün olarak hareket edebileceğinin en net göstergesi olarak uluslararası ilişkiler tarihine geçmiştir.
