Moleküllerin sadece hangi atomlardan oluştuğu değil, bu atomların uzaydaki üç boyutlu dizilişleri de biyolojik süreçlerde belirleyici bir rol oynuyor. Biruni Üniversitesi'nden Dr. Öğr. Üyesi Sezen Alsancak Koca, birbirinin ayna görüntüsü olan moleküllerin vücutta yarattığı farklı etkilerin, ilaç güvenliği ve geliştirme süreçlerinde hayati bir öneme sahip olduğunu vurguladı.
2026 Nobel Kimya Ödülü'nün asimetrik organik sentez alanındaki çalışmalarıyla Henri B. Kagan ve Kenso Soai'ye verilmesi, bu alandaki bilimsel ilginin odağını moleküler yapıya çevirdi.
Sağ ve sol el gibi birbirine benzeyen yapılar
Ayna moleküllerin çalışma prensibini günlük hayattan bir örnekle açıklayan Dr. Koca, sağ ve sol elin aynı parmak sayısına sahip olmasına rağmen birbirinin üzerine tam oturmadığını hatırlattı.
Moleküler düzeyde de benzer bir durumun söz konusu olduğunu belirten Koca, vücuttaki enzim ve reseptörlerin de üç boyutlu yapılar olduğunu ifade etti. Bu durum, bir molekülün iki farklı ayna biçiminin vücut tarafından bambaşka şekillerde algılanmasına ve dolayısıyla farklı biyolojik sonuçlar doğurmasına neden olabiliyor.
İlaç güvenliğinde moleküler hassasiyet
İlaçların etkisinin moleküler yapıya bağlı olduğunu belirten uzman, geçmişte yaşanan talidomid faciasını örnek göstererek, ilacın iki biçiminin vücutta birbirine dönüşebilmesinin yarattığı tehlikelere dikkat çekti. İlaçların sadece kimyasal bileşimleriyle değil, vücuttaki dönüşümleriyle de incelenmesi gerektiğini savunan Koca, her ilacın güvenliğinin ayrı ayrı değerlendirilmesinin şart olduğunu belirtti. Nobel ödüllü çalışmaların, kimyasal tepkimelerde küçük bir dengesizliğin kartopu etkisiyle nasıl büyüyebileceğini kanıtladığını ifade eden Koca, bu keşiflerin daha seçici ve güvenli ilaç üretim yöntemlerine kapı araladığını sözlerine ekledi.
