Plastik çatalın sonu geliyor

Dışarıdan yemek söylediniz. Paketi açıyorsunuz ama o bildiğiniz manzara yok. Plastik çatal, bıçak yok. Pipet yok. İçinde plastik kapaklı bir bardak da yok. Doğum günlerinde alıştığımız o ince kağıt tabaklar, plastik çatallar da ortadan kaybolmuş. Banyoya gidiyorsunuz; pamuklu kulak çubuklarının plastik sapları yok.

Bir an için garip geliyor. Hatta biraz zorlayıcı. Ama sonra fark ediyorsunuz ki aslında hayat devam ediyor. Cam bardak var, metal çatal var, porselen tabak var. Belki biraz daha yıkamak gerekiyor, belki biraz daha düşünmek.

Türkiye’de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın hazırladığı tek kullanımlık plastikleri yasaklamaya yönelik yönetmelik taslağı, tam da böyle bir hayatın kapısını aralıyor. Taslağa göre plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, pipet, karıştırıcılar ve bazı plastik gıda kaplarının piyasaya arzı yasaklanabilecek.

Bu aslında radikal bir karar değil. Avrupa Birliği yıllar önce Tek Kullanımlık Plastik Direktifi ile aynı yolu seçti. Çünkü tek kullanımlık plastikler, denizlerde ve doğada karşılaştığımız kirliliğin en görünür sembollerinden biri. Sahillerde en sık bulunan atıkların başında plastik çatal, pipet, bardak kapakları ve gıda ambalajları geliyor.

Sorun şu ki, bu ürünleri ortalama 10–15 dakika kullanıyoruz ama doğada yüzlerce yıl kalıyorlar. Daha da çarpıcısı, zamanla parçalanıp kaybolmuyorlar. Mikroplastiklere dönüşüyorlar. Yani gözle göremediğimiz ama artık suyumuzda, toprağımızda, hatta vücudumuzda dolaşan küçük plastik parçalarına.

Bugün bilim insanları mikroplastikleri deniz tuzunda, balıklarda, içme suyunda ve hatta insan kanında bile buluyor. Bir anlamda kullandığımız plastikler bir süre sonra yeniden bize geri dönüyor. Bu yüzden tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması sadece bir çevre meselesi değil, aynı zamanda bir sağlık meselesi.

Peki bu yasak hayatımızı gerçekten zorlaştıracak mı?

Aslında insanlık tarihinin çok büyük bir kısmında bu ürünler yoktu. Çocukluğumda gittiğim piknikte plastik çatal kullanmıyorduk. Evden metal çatal götürüyorduk. Sokakta içecekler plastik bardakta değil cam bardakta servis ediliyordu. Yani plastiklerin hayatımıza girişi çok yeni. Onlarsız yaşamak ise sandığımızdan çok daha eski ve mümkün.

Bence mesele şu; Biz tek kullanımlık konforu, gezegenin uzun vadeli sağlığından daha değerli mi görüyoruz?

Bugün dünyada plastik üretimi yılda yaklaşık 400 milyon tona ulaşmış durumda. Bunun önemli bir kısmı da tek kullanımlık ürünlerden oluşuyor. Birkaç dakika kullanılan bu ürünler, gezegenin dört bir yanında çöp dağlarına dönüşüyor.

Bakanlığın hazırladığı yönetmelik taslağı henüz tartışma aşamasında. Sektör temsilcileri, üreticiler ve sivil toplum kuruluşları görüş bildirecek. Muhtemelen uygulama da bir gecede değil, kademeli olarak gerçekleşecek. Ama şunun altını çizmek gerekiyor Türkiye ilk kez bazı plastik ürünler için “satış yasağı” modeline geçmeye hazırlanıyor. Yani plastik poşette olduğu gibi sadece ücretlendirme değil, bazı ürünlerin piyasadan tamamen kaldırılması söz konusu olabilir.

Taslak hazırlandı, paydaşların görüşüne açıldı ve henüz yürürlüğe girmedi. Taslak yürürlüğe girdiği anda;

Yasaklanması planlanan ürünler arasında şunlar bulunuyor:

Plastik çatal, bıçak, kaşık
Plastik tabak
Plastik pipet
Plastik içecek karıştırıcıları
Plastik bardaklar
Plastik saplı kulak çubukları
Köpük (genleştirilmiş polistiren) gıda kapları ve içecek kapları

Bazı ürünlerde yasak değil, azaltma olacak Örneğin ıslak mendiller, hijyen ürünleri veya bazı ambalajlar tamamen yasaklanmayabilir ama etiketlenebilir veya kısıtlanabilir.

Öngörülen takvime göre;