Bazı ülkelerde iktidara sahip olan zihniyetlerin tüm temsilcileri veya bunların en önde gidenleri ne demokrasi eğitimi almışlardır ne de gerçek bir serbest piyasa mekanizmasının nasıl işlediğinden, işletildiğinden haberleri vardır. Uygulama, geldikleri yer, söylemleri hep bunu doğrulamıştır. Bu kişilerin çoğunluğu belirli tarikatların veya etnik grup yahut kabilelerin üyesidirler. Dindar olmanın yolunun belirli şeyhlerin, tarikat liderlerinin emrine itaat etmekle, onlara biat etmekle mümkün olduğu düşüncesi ile veya belirli bir grubun içinde olup çıkar sağlamak amacıyla girmişlerdir. Bazı ülkelerde tarikatların yerini etnik köken ve kabile bağlantıları almıştır, aile yakınlıkları almıştır.
Tanımsal ve yapısal olarak tarikat üyeliğinin demokratlık ve demokrasi ile hiçbir ilişkisi yoktur. Onlar teokrattır, demokrat değil. Çünkü demokratlıkta başkalarının fikirlerine saygı vardır. Kendinden olmayanların fikrine inanmasa bile onların “fikirlerini serbestçe söyleyebilmeleri uğruna kavga vermeye razı” olmak vardır. Tarikat veya kabile kafasının, şartlanmış beyinlerin kendilerini demokrat yapmalarına imkân var mıdır? Bunlar ne kadar demokratım da deseler onların değişmesi mümkün mü?
