Doğu Karadeniz'de eylül ve ekim aylarında barajlardan Karadeniz'deki kafeslere bırakılan Türk somonlarında hasat dönemi başladı. Yaklaşık 7 aylık deniz serüveninin ardından 3-4 kilogramlık ideal ağırlığa ulaşan somonlar; başta Rusya, Japonya ve Avrupa ülkeleri olmak üzere dünya genelinde 19 farklı ülkeye ihraç ediliyor. Son 8 yılda üretim ve ihracat grafiklerinde hızlı bir ivme yakalayan Türk somonu, geçen yılı yaklaşık 520 milyon dolarlık ihracat geliriyle kapatarak su ürünleri sektörünün parlayan yıldızı olmayı başardı.
Aslında bir gökkuşağı alabalığı türü olan ve "Türk somonu" markasıyla dünya pazarına sunulan bu değerli balık, yaklaşık 20 aylık titiz bir üretim döngüsünün ardından sofralara ulaşıyor. Üretim sürecinde ilk 13 ay boyunca tatlı sularda yetiştirilen balıklar, ardından deniz suyu adaptasyonu sağlanarak sonbahar döneminde Karadeniz'e bırakılıyor. Deniz suyu sıcaklığının ortalama 23 dereceye ulaşmasına kadar geçen 7 aylık sürede gelişimini tamamlayan somonlar, yumurtadan çıktıktan 20 ay sonra paketlenerek ihracata hazır hale getiriliyor.
İhracatta yüzde 14'lük miktar artışı
Karadeniz'deki kafeslerde yetiştirilen Türk somonu, yılın ilk üç ayında dış pazarlardan yoğun talep görmeye devam etti. Ocak-mart döneminde Türkiye'den gerçekleştirilen somon ihracatı, hem miktar hem de değer bazında geçen yılın aynı dönemini geride bıraktı. Yılın ilk çeyreğinde 13 bin 599 ton Türk somonu ihraç edilerek 91 milyon 61 bin 416 dolar gelir elde edildi. Geçen yılın aynı döneminde ise 11 bin 879 tonluk ihracat karşılığında 84 milyon 258 bini aşkın dolar gelir sağlanmıştı. Bu verilerle birlikte Türk somonu ihracatı, geçen yılın aynı dönemine göre miktarda yüzde 14, değerde ise yüzde 8 artış gösterdi.
Dünya pazarlarında Türk inovasyonu
Türk somonunun 8 yıllık serüveninde çok hızlı bir gelişim kaydettiğini belirten Politek Su Ürünleri Genel Müdür Yardımcısı Talha Altun, ürünün dünya pazarlarında önemli bir arz açığını kapattığını vurguladı. Altun, "Türk somonu inovasyonu markasıyla küresel pazarda tüketici beğenisini kazandık. Şu anda en büyük ihracatımızı Rusya, Belarus, Japonya, Vietnam, Uzak Doğu pazarları, Kanada ve Avrupa’ya yapıyoruz. Son dönemde bu bölgelerden gelen tüketici talebini başarıyla karşılıyoruz" dedi.
2030 yılı hedefi 1 milyar dolar
Norveç somununun bir Atlantik somonu cinsi olduğunu, Türk somonunun ise gökkuşağı alabalığı soyundan geldiğini ifade eden Altun, iki türün farklı özellikler taşıdığını belirtti. Lezzet ve kalite açısından Türk somonunun Omega 3-6 ve yağ oranı bakımından oldukça değerli olduğuna dikkat çeken Altun, üretim kapasitesi hakkında şu bilgileri verdi: "Norveç somonu üretimi 1940'larda başladı ve yıllık 2 millyon tona yakın bir hacme sahip. Türk somunu üretimi ise şu an yaklaşık 100 bin ton seviyelerinde. Dolayısıyla önümüzde yürüyecek çok yolumuz var. Türk somonunda 2030 yılına kadar yaklaşık 1 milyar dolarlık bir ihracat hedefimiz bulunuyor."
İç piyasada tüketim artmalı
Sektörün büyümesi için iç piyasadaki tüketimin de canlanması gerektiğine işaret eden Talha Altun, Türkiye'deki kişi başı su ürünleri tüketiminin dünya ortalamasının gerisinde kaldığını belirtti. Türkiye'de kişi başı yıllık balık tüketiminin 7 kilogram civarında olduğunu söyleyen Altun, "Dünya ortalaması 21 kilogram seviyelerindeyken, gelişmiş ülkelerde ve Uzak Doğu pazarlarında bu oran 50-60 kilograma kadar çıkıyor. Bizim de bu 7 kilogramlık seviyeyi yukarı çekmemiz gerekiyor. Geçtiğimiz sene 80 bin ton ihracat yaparak 520 milyon dolar gelir sağladık. Eğer iç pazarda herkes yılda 1 kilogram daha fazla balık tüketirse, ihracata ürün kalmaz. Bu yüzden Türk somonuna sahip çıkmalı ve iç piyasa tüketimini artırmalıyız" diye konuştu.
Yetiştiricilik avcılığı geride bıraktı
Dünya genelinde artan nüfusla birlikte yetiştiricilik sektörünün avcılığın önüne geçtiğini ifade eden Altun, Türk tüketicisinin somon kültürüne yeni adapte olduğunu ve burada gastronomi sektörüne büyük görev düştüğünü belirtti. Türkiye'nin su ürünleri teknolojisi, yetiştiricilik ve fabrika otomasyonu konusunda küresel ölçekte yarışır konuma geldiğini vurgulayan Altun, "Türk somonunda özellikle Japon iş ortaklarımız bize çok büyük değer kazandırdı. Sektördeki kalite hassasiyetlerini onlardan öğrendik ve kendimizi geliştirdik. Japonya pazarındaki başarımızın ardından şimdi diğer küresel pazarlar için de yeni ürün geliştirme çalışmalarımızı sürdürüyoruz" ifadelerini kullandı.
