Jeopolitik gerilimler ve çeşitli küresel nedenlerle ani artış gösteren akaryakıt fiyatlarının tüketiciye yansımasını sınırlamak ve şok fiyat artışlarının önüne geçmek amacıyla uygulanan eşel mobil sistemi hakkında yeni açıklama geldi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, uygulamanın gelecek yıl sürdürülmesinin planlanmadığını söyledi.
Orta Doğu'daki jeopolitik gerilim ve Hürmüz Boğazı kaynaklı enerji şoku nedeniyle Mart 2026'da yeniden devreye alınan eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın önemli bölümünün Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) indirimiyle kamu bütçesine aktarılmasını sağladı.
Uygulamanın ilk aylarında motorin ve benzinin pompa fiyatı, eşel mobil mekanizması sayesinde daha düşük seviyelerde tutuldu. Bakan Şimşek, sistemin ilk iki ayda yaklaşık 90 milyar liralık gelir kaybına yol açtığını açıklamıştı. Uygulamanın yıl boyunca sürmesi halinde maliyetin 600 milyar liraya yaklaşabileceği belirtilmişti.
Temmuz ayında yayımlanan Resmî Gazete'de genel eşel mobil uygulamasının 1 Ekim'de sona ereceğine ilişkin takvim yer aldı. Ağustos ayında ise motorin ayrı bir düzenlemeyle eşel mobil kapsamından çıkarıldı. ÖTV, ağustos ayının kalan bölümünde sıfırlanırken eylül-aralık döneminde kademeli olarak artırıldı.
Benzin ve LPG'de ise eşel mobil uygulamasının 1 Ekim'e kadar kademeli olarak azaltılarak sonlandırılması öngörüldü.
Eşel mobil gelecek yıl sürecek mi?
Bakan Mehmet Şimşek, Açıl Sezen'in sunduğu Bloomberg HT-Habertürk ortak yayınında eşel mobil uygulamasının geleceğine ilişkin açıklamalarda bulundu. Şimşek, uygulamanın 2027 yılına taşınmasının planlanmadığını belirtti.
“Eşel mobili seneye sürdürmeyi düşünmüyoruz”
Şimşek, açıklamasında şu sözleri kullandı:
“Gelecek sene savaş biterse eşel mobilin devamı yok.
Yıl sonuna kadar kısmi olarak devam ediyor.
Yıl sonuna kadar mazotta devam ediyor.”
“Biz gerçekten vergiden feragat ettik”
Şimşek, motorinin eşel mobil kapsamında tutulmasının nedenini ise şöyle açıkladı:
“Niye mazotta, çünkü mazot rekabet gücünde önemli bir faktördür, taşımacılıkta, tarımda önemlidir.
Avrupa'da 1 litre mazot 150 liranın altında değil.
Bizde 100 lira civarı. Biz gerçekten vergiden feragat ettik.”
Şimşek, 2026 yılında eşel mobil nedeniyle bütçeden ciddi miktarda gelirden feragat edildiğini ifade etti. Buna rağmen bütçe açığının gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranında yüzde 3,5 hedefi karşısında yüzde 3,1 civarında bir performans beklendiğini belirtti.
Eşel mobil sistemi nedir?
Eşel mobil sistemi, küresel petrol fiyatları veya döviz kurundaki dalgalanmalardan kaynaklanan ani akaryakıt fiyatı artışlarının tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla kullanılan bir vergi dengeleme mekanizmasıdır.
Kelime anlamı “hareketli ölçek” olan sistemde, uluslararası piyasalardaki fiyat artışları doğrultusunda akaryakıttan alınan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarı düşürülür.
Böylece maliyet artışı vergi indirimiyle dengelendiği için akaryakıtın pompa satış fiyatı sabit kalabilir veya daha sınırlı bir artış gösterebilir.
Buna karşılık akaryakıt fiyatlarının düşmesi durumunda, düşüş oranına karşılık gelecek şekilde ÖTV artırılarak vergi miktarı yeniden önceki seviyesine yaklaştırılır.
Sistemin temel amacı, ulaşımdan tarıma ve sanayiye kadar pek çok sektörü doğrudan etkileyen akaryakıt maliyetlerindeki ani değişimleri sınırlamak, enflasyon üzerindeki baskıyı azaltmak ve hanehalkı ile işletmeleri fiyat şoklarına karşı korumaktır.
