İspanya'nın Katalonya bölgesinde, 60 yılı aşkın süredir turistlerin ziyaret ettiği bir mağarada Buzul Çağı'ndan kalma 280 kaya oyması ortaya çıkarıldı. Cova de la Font Major adlı mağara sisteminin duvarlarında bulunan eserler arasında 55 hayvan figürünün yanı sıra geometrik şekiller ve anlamı henüz çözülemeyen semboller de yer alıyor. Araştırmacılar, ziyaretçilerin yıllarca önünden geçtiği bazı tarih öncesi oymaların modern dönemde zarar gördüğünü belirledi.
Keşif, Katalan İnsan Paleoekolojisi ve Sosyal Evrim Enstitüsünden (IPHES) araştırmacı Josep Maria Verges'in 2019 yılında mağara duvarlarında birbirine paralel çizgiler fark etmesiyle başladı. İlk bakışta sıradan izler gibi görünen çizgilerin ayrıntılı incelenmesi, bölgenin tarih öncesi sanatına ilişkin önemli bulguların ortaya çıkmasını sağladı.
Verges ve arkeolog Miriam Salas-Altes tarafından yürütülen araştırmada, mağaranın Gatoneres de Cal Palletes adlı bölümünde toplam 280 motif belgelendi. Bu bulgularla Cova de la Font Major'un, Akdeniz İberyası'nda bilinen en büyük üçüncü Buzul Çağı mağara sanatı topluluğuna ev sahipliği yaptığı belirlendi.
Turistler 60 yılı aşkın süre boyunca oymaların yanından geçti
Mağaranın girişinin 1957 yılında temizlenmesinin ardından bölge, mağara araştırmacıları, define avcıları ve turistler tarafından düzenli olarak ziyaret edildi. Buna rağmen duvarlardaki tarih öncesi figürler uzun yıllar boyunca fark edilmedi.
Araştırmacı Josep Maria Verges, binlerce kişinin 60 yılı aşkın süredir Paleolitik döneme ait oymaların hemen önünden geçtiğini belirtti. Bazı ziyaretçilerin ise figürlerin bulunduğu yüzeylere kendi isimlerini ve tarihleri kazıdığı tespit edildi.
Keşfin önemini artıran unsurlardan biri de Katalonya'nın daha önce Paleolitik kaya sanatı bakımından sınırlı bulgulara sahip bir bölge olarak değerlendirilmesiydi. Yeni keşif, bölgenin tarih öncesi sanat geçmişine ilişkin mevcut bilgilerin yeniden ele alınmasını gerektiriyor.
Mağarada 55 hayvan figürü bulundu
Araştırmacıların belgelediği 280 motifin 55'i hayvan tasvirlerinden oluşuyor. Duvarlarda at, geyik, keçi ve sığır figürlerinin yanı sıra bir yaban öküzü ve bir ayıya ait olduğu belirlenen tasvirler de bulunuyor. Bazı hayvan figürlerinin hangi türe ait olduğu ise henüz kesin olarak belirlenemedi.
Hayvan tasvirlerinin yanında soyut geometrik şekiller de keşfedildi. Bunlar arasında çit görünümünü andıran paralel dikey çizgiler ve birbirine geçmiş ilmeklerden oluşan karmaşık bir kompozisyon dikkat çekiyor.
Bazı sembollerin yazıya benzer bir görünüm taşıması da araştırmacıların ilgisini çekti. Ancak bu şekillerin ne anlama geldiği ve hangi dönemde oluşturulduğu henüz bilinmiyor. Mevcut bulgular, söz konusu sembollerin bir yazı sistemi oluşturduğunu kanıtlamıyor.
55 hayvan figürünün bir arada bulunması dikkat çekti
Arkeolog Miriam Salas-Altes, İber Yarımadası'nın Akdeniz kıyılarında bilinen Paleolitik kaya sanatı alanlarının çoğunda çok daha az sayıda figür bulunduğunu belirtti.
Salas-Altes'in aktardığı verilere göre, Pireneler'den Cebelitarık'a uzanan Akdeniz hattındaki bilinen kaya sanatı topluluklarının yaklaşık yüzde 75'inde en fazla beş hayvan figürü yer alıyor. Bu alanların yüzde 90'ından fazlasında ise figür sayısı 20'yi aşmıyor.
Bu verilerle karşılaştırıldığında Cova de la Font Major'da 55 hayvan tasvirinin bulunması, bölgedeki tarih öncesi sanat örnekleri arasında dikkat çekici bir keşif olarak değerlendiriliyor.
Kaya oymalarının yaşı nasıl belirlenecek?
Keşfedilen eserlerin kesin tarihi henüz ortaya çıkarılmış değil. Araştırmacılar, bazı oymaların Üst Paleolitik dönemin Magdaleniyen kültüründen daha eski olabileceğini düşünüyor. Ancak bu ihtimalin doğrulanması için bilimsel tarihleme çalışmalarının yapılması gerekiyor.
Araştırma ekibi, hayvan tasvirlerinden birinin üzerinde zamanla oluşan kalsit tabakasını uranyum serisi yöntemiyle tarihlendirmeyi planlıyor. Bu yöntem, kalsit tabakasının oluşum zamanını belirlemeye yardımcı oluyor. Böylece tabakanın altında kalan oymanın en geç hangi tarihte yapılmış olabileceğine ilişkin bilgi elde edilebilecek.
Mağara farklı tarihsel dönemlerde kullanıldı
Cova de la Font Major, yalnızca kaya oymalarıyla değil, farklı dönemlere ait arkeolojik buluntularıyla da önem taşıyor.
Mağarada bulunan odun kömürü kalıntıları ve küçük bir çakmak taşı bıçak, Üst Paleolitik dönemde burada insan faaliyetlerinin gerçekleştiğine işaret ediyor. Geç Neolitik döneme tarihlenen bir insan uyluk kemiği ise mağaranın bazı bölümlerinin geçmişte mezarlık olarak kullanılmış olabileceğini düşündürüyor.
Mağarada Tunç Çağı'na ait eserler de bulundu. Araştırmacılar, muhtemelen Roma döneminde meydana gelen bir göçüğün mağara girişini kapatmış olabileceğini ve bunun bazı arkeolojik kalıntıların korunmasına katkıda bulunmuş olabileceğini değerlendiriyor.
Ziyaretçiler tarih öncesi oymalara zarar vermiş olabilir
Mağaranın modern dönemde yoğun biçimde ziyaret edilmesi, tarih öncesi sanat eserlerinin korunmasını zorlaştırdı. Özellikle 1957 sonrasında ziyaretçilerin duvarlara temas etmesi ve sürtünmesi yüzeylerde aşınmaya yol açtı. Duvarlara kazınan isimler ve tarihler de bazı Paleolitik figürlerin zarar görmesine neden oldu.
Araştırmacılar, bugün belgelenen 280 motifin dışında geçmişte çok daha fazla sayıda oymanın bulunmuş olabileceğini düşünüyor. Ancak modern dönemde yaşanan tahribat nedeniyle bazı eserlerin tamamen kaybolmuş olması ihtimali üzerinde duruluyor.
1993 yılından bu yana koruma altında bulunan mağaranın bazı bölümleri ziyaretçilere açık. Ancak kaya oymalarının yoğunlaştığı Gatoneres bölümüne erişim sınırlandırılmış durumda.
Keşif Avrupa'nın tarih öncesi sanat haritasına yeni bir halka ekliyor
Bilim insanlarına göre Cova de la Font Major'daki bulgular, Batı Avrupa'daki Paleolitik sanatın yalnızca Fransa'nın güneyi ve İspanya'nın kuzeyindeki ünlü Franko-Kantabria bölgesi üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor.
Katalonya'da ortaya çıkarılan oymalar, Akdeniz kıyılarında kendine özgü bir tarih öncesi sanat geleneğinin gelişmiş olabileceğine ilişkin araştırmaları destekliyor.
Antiquity adlı bilimsel dergide yayımlanan çalışma, mağaradaki eserlerin tarihlendirilmesinin yanı sıra Akdeniz havzasında yaşamış tarih öncesi toplulukların kültürel ilişkilerinin anlaşılması açısından da yeni araştırmaların önünü açıyor.
