Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak amacıyla tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik kapsamlı bir yasak hazırlıyor. Bakanlık, plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, pipet ve kulak pamukları gibi ürünlerin piyasaya arzını yasaklayan yönetmeliği yıl sonuna kadar yürürlüğe koymayı hedefliyor.
Düzenleme, Sıfır Atık Hareketi kapsamında yürütülen çalışmaların yeni bir adımı olarak değerlendiriliyor.
AB direktifine uyum hedefleniyor
Bakanlık, geçen yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda yönetmelik hazırlıklarını büyük ölçüde tamamladı.
Hazırlanan taslak düzenleme ile Avrupa Birliği’nin Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi’ne uyum sağlanması ve plastik atıkların çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması amaçlanıyor.
Taslak yönetmelikte plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabak, genleştirilmiş polistiren (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ile pipet gibi ürünlerin kullanımının sona erdirilmesi öngörülüyor.
Taslağın önümüzdeki günlerde kurumların görüşüne açılması, sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından düzenlemenin son halinin verilmesi planlanıyor.
1,5 milyon ton karbon salımı önlenecek
Yeni düzenleme ile tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasadan kaldırılması sayesinde yıllık yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğer emisyonun önlenmesi hedefleniyor.
Ayrıca bu adımla yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf sağlanması bekleniyor.
Tek kullanımlık plastiklerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi doğa dostu alternatiflerin kullanımının teşvik edilmesi planlanıyor.
Yeni kısıtlamalar da gündemde
Bakanlık ilerleyen süreçte kısmen plastikten üretilmiş içecek bardakları, gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve yüzey temizleme havluları gibi ürünlerde de tüketimi azaltmaya yönelik kısıtlama ve işaretleme uygulamalarını gündeme almayı hedefliyor.
Toplumun büyük bölümü destekliyor
Türkiye İstatistik Kurumu ile yapılan araştırmaya göre vatandaşların büyük bölümü tek kullanımlık plastiklere sınırlama getirilmesini destekliyor.
Araştırmaya katılanların yüzde 77,65’i günlük hayatta tek kullanımlık plastiklerin daha az kullanılmasını desteklediğini, yüzde 72,52’si bu ürünleri daha az satın alma fikrine olumlu baktığını belirtti.
Katılımcıların yüzde 76,40’ı bazı plastik ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulurken, yüzde 60,02’si doğrudan yasaklanmasını desteklediğini ifade etti.
Türkiye’de tüketim yüz binlerce tona ulaştı
Türkiye’de tek kullanımlık plastik tüketimi son yıllarda dikkat çekici boyutlara ulaştı. 2022 yılında ülkede toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi.
Bu tüketimin içinde 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi, 120 bin ton plastik bardak, 63 bin ton gıda kabı, 32 bin 406 ton plastik çatal-kaşık, 25 bin 584 ton tabak ve 10 bin 234 ton pipet gibi ürünler yer aldı.
Avrupa’da benzer yasaklar uygulanıyor
Avrupa Birliği’nin 2019 yılında kabul ettiği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi kapsamında birçok Avrupa ülkesi benzer yasakları hayata geçirdi.
Fransa tek kullanımlık plastiklere yönelik kapsamlı yasaklar getirirken, Almanya üreticilere raporlama yükümlülüğü ve finansman mekanizmaları uyguluyor. İspanya plastik ambalajlara vergi getirirken, Hollanda bazı ürünlere ücretlendirme ve aşamalı yasaklar uyguluyor. İrlanda ise ıslak mendiller ve bazı servis ürünlerine yönelik ek yasaklar planlıyor.
