Silikon Vadisi yöneticileri ve küresel siyaset çevreleri, ABD Başkanı Donald Trump’ın güçlü Claude modellerinin geliştiricisi Anthropic’e yönelik son hamlesinin sarsıntılarını anlamlandırmaya çalışıyor. Şirketin şimdiye kadarki en gelişmiş yapay zeka güncellemeleri olan Claude Fable 5 ve Mythos 5'i piyasaya sürmesinden sadece birkaç gün sonra, 12 Haziran'da Trump yönetimi tarafından beklenmedik bir ihracat kontrolü kararı alındı. Washington, "jailbreaking" olarak bilinen ve yapay zekanın güvenlik protokollerini aşmaya yarayan komutların ciddi bir ulusal güvenlik riski oluşturduğunu savunuyor. San Francisco merkezli teknoloji şirketi Anthropic ise bu risklerin abartıldığını ve rakiplerinde de görülen rutin sorunlardan ibaret olduğunu öne sürüyor.
Yabancı çalışanlara dahi yasak geldi
ABD Ticaret Bakanlığının getirdiği kısıtlamalar, dünya genelindeki yabancı vatandaşların yanı sıra Anthropic bünyesinde görev yapan yabancı uyruklu personeli de kapsıyor. Bu sert karar karşısında küresel erişimi tamamen askıya almak zorunda kalan şirket, operasyonel olarak büyük bir çıkmaza girdi. Washington'ın bu sürpriz hamlesi, Anthropic'in on milyarlarca dolarlık kaynak sağlama hedefiyle bu sonbaharda gerçekleştirmeyi planladığı halka arz başvurusunu gizlice sunmasından hemen sonra yaşandı.
Müttefik ülkeler ve teknoloji liderleri tepkili
Söz konusu ihracat yasağı, teknoloji dünyasında ve uluslararası arenada sert eleştirilerin hedefi oldu. 170'ten fazla teknoloji yöneticisi yayımladıkları açık mektupta, kısıtlamaların siber güvenlik uzmanlarını güçlü araçlardan mahrum bıraktığını ve Çin hızla ilerlerken ABD'nin yapay zeka liderliğini tehlikeye attığını vurguladı. Fransa'nın Evian kentinde düzenlenen G7 Zirvesi'nde de konu geniş yankı buldu. Hindistan Başbakanı Narendra Modi yapay zekaya erişimin kapsayıcı olması gerektiğini belirtirken, İngiltere'nin yasaktan muaf tutulma talebi Washington tarafından reddedildi.
Avrupa'da yapay zeka egemenliği tartışması
Bazı Avrupalı parlamenterler, ABD’nin tek taraflı olarak küresel erişimi kesebilmesini bir "acil durdurma düğmesi" tehdidi olarak yorumlayarak Avrupa Birliği’nin (AB) kendi yapay zeka egemenliğini kurması gerektiğini savundu. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, "Eğer bir gecede düğmeye basıp erişimi kesebiliyorsanız, bu şirketlerin modellerini satın almayacağız" diyerek tepkisini dile getirdi. Almanya merkezli ifo Enstitüsü Başkanı Clemens Fuest ise bu yasağın Avrupa'nın altyapısal kırılganlığını ortaya koyduğunu belirtti. ifo verilerine göre Avrupa, küresel yapay zeka altyapısının yüzde 5'inden daha azını kontrol ederken, bu oran ABD'de yüzde 75, Çin'de ise yüzde 15 seviyesinde bulunuyor.
Pentagon ile yaşanan derin kriz
Yaşanan bu son kriz, Anthropic ile Trump yönetimi arasındaki ilk gerilim değil. Şirket, yılın başlarında ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) ile karşı karşıya gelmişti. Anthropic; kitlesel gözetim ve tamamen otonom ölümcül silah sistemlerinde yapay zeka modellerinin kullanılmasını yasaklayan ilkelerinden taviz vermeyi reddetmişti. Bunun üzerine Pentagon, şirketi "tedarik zinciri riski" ilan ederek yüz milyonlarca dolarlık sözleşmeleri iptal etmekle tehdit etmiş, süreç yargıya taşınmıştı. Yapay zeka araştırmacısı Pedro Domingos ise şirketin kendisini ahlaki bir otorite gibi konumlandırarak devletin görevlerini üstlenmeye çalıştığını ve hükümetle yaşanan sorunların temelinde bu yaklaşımın yattığını iddia ediyor.
Milyar dolarlık halka arz tehlikede mi?
Yaklaşık 1 trilyon dolar değerlemeye ve 47 milyar dolar yıllık gelire ulaştığı tahmin edilen Anthropic’in, halka arz yoluyla 30 ila 60 milyar dolar arasında bir kaynak yaratması bekleniyordu. Beyaz Saray'ın doğrudan hedefi haline gelen şirketin yatırımcı gözündeki iştahı düşürebileceği endişesi taşıyan Wall Street, süreci yakından izliyor. Ancak halka arz uzmanı profesör Jay Ritter, piyasanın bu kısıtlamaların geçici olduğuna inandığını ve şirketin 1 Kasım'dan önce halka arz duyurusu yapma ihtimalinin halen yüzde 85 seviyesinde olduğunu belirtiyor. G7 Zirvesi'nde konuşan Anthropic CEO'su Dario Amodei ise liderlere uluslararası iş birliği çağrısında bulunarak yapay zeka ekosistemindeki parçalanma eğilimine karşı durulması gerektiğini vurguladı.
