Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO), kuruluş felsefesini tek bir temel kural üzerine inşa etmiştir: Kolektif Savunma. Günümüzde Orta Doğu'da artan gerilim ve İran'ın bölgesel hamleleri, "Bir NATO ülkesine saldırı olursa ne olur?" sorusunu yeniden küresel gündemin üst sıralarına taşıdı.
"Birimiz hepimiz için": 5. Madde nedir?
NATO Antlaşması'nın 5. Maddesi, ittifakın en güçlü caydırıcılık aracıdır. Bu maddeye göre, Avrupa veya Kuzey Amerika'daki herhangi bir NATO üyesine yönelik gerçekleştirilen silahlı saldırı, tüm üye ülkelere yapılmış bir saldırı olarak kabul edilir. Böyle bir durumda:
- Her bir üye ülke, saldırıya uğrayan müttefikine yardım etmekle yükümlüdür.
- Bu yardım; lojistik destekten istihbarata, doğrudan silahlı kuvvet kullanımına kadar her türlü askeri müdahaleyi kapsayabilir.
- Maksat, Kuzey Atlantik bölgesinin güvenliğini yeniden tesis etmektir.
İran bir NATO ülkesine saldırırsa ne olur?
İran'ın örneğin bir NATO üyesine doğrudan saldırı düzenlemesi, sadece iki ülke arasındaki bir çatışma olarak kalmaz. Teorik olarak şu süreç işler:
1. İstişare ve Tespit: Öncelikle saldırıya uğrayan ülke 4. maddeyi işleterek müttefiklerini toplantıya çağırır. Saldırının boyutu netleşince 5. madde gündeme gelir.
2. Topyekûn Yanıt: Eğer NATO Konseyi saldırıyı "silahlı bir tecavüz" olarak nitelerse, 30'dan fazla üye ülke (ABD, İngiltere, Fransa, Almanya vb.) saldırgana karşı ortak bir askeri harekata girişebilir.
3. Siber ve Hibrit Saldırılar: Günümüzde sadece füzeler değil, ciddi siber saldırılar da 5. maddeyi tetikleyebilecek bir "savaş nedeni" olarak kabul edilmektedir.
Tarihteki tek örnek: 11 Eylül
NATO’nun kuruluşundan bu yana (1949), 5. Madde tarihte sadece bir kez yürürlüğe konulmuştur: 11 Eylül 2001 terör saldırıları. ABD'ye yapılan bu saldırının ardından NATO müttefikleri ortak hareket etme kararı almış; Akdeniz'de devriye gezmekten Afganistan operasyonuna kadar pek çok alanda kolektif savunma uygulanmıştır.
4. Madde ile 5. Madde arasındaki fark
Türkiye, geçmişte Suriye sınırı ve terör tehditleri nedeniyle defalarca 4. Madde kapsamında müttefiklerini toplantıya çağırmıştır. 4. Madde "bir tehdit hissedildiğinde danışma ve fikir alışverişi" anlamına gelirken; 5. Madde "fiili saldırı anında doğrudan askeri yanıt" anlamına gelir.
