Avrupa Birliği (AB) üyesi Avusturya, Almanya, Danimarka, Yunanistan ve Hollanda, iltica başvuruları reddedilen ve ülkelerine geri gönderilemeyen kişilerin Ruanda'da kurulacak ortak bir merkeze gönderilmesi konusunda uzlaştı. Projenin 2027 yılında faaliyete geçirilmesi hedefleniyor.
Avusturya'nın başkenti Viyana'da düzenlenen ortak basın toplantısına Başbakan Christian Stocker, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Avusturya İçişleri Bakanı Gerhard Karner, Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt, Yunanistan Göç ve İltica Bakanı Athanasios Plevris, Hollanda Dışişleri Bakanı Tom Berendsen, Danimarka Göç ve Entegrasyon Bakanı Morten Bodskov ve Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta katıldı.
Stocker, "Uygulayıcılar Grubu" olarak adlandırılan beş AB ülkesinin, iltica başvuruları reddedilen kişilerin Ruanda'da kurulacak merkeze gönderilmesi konusunda uzlaştığını açıkladı. Merkezin 2027'de faaliyete geçirilmesinin hedeflendiğini belirten Stocker, girişimi Avrupa'nın göç politikasında "tarihi bir paradigma değişimi" olarak nitelendirdi.
Stocker, "AB'de kalma hakkı bulunmayan kişiler geri gönderilemiyorsa, bütün iltica sistemimiz alay konusu olur." dedi.
Girişimin temel hedefleri arasında iltica başvuruları reddedilen kişilerin geri gönderilmesi, insan kaçakçılığıyla mücadele edilmesi ve göç nedeniyle ülkelerin kapasiteleri üzerindeki baskının azaltılması bulunuyor.
Ruanda ile merkezin kurulmasına ilişkin müzakerelerin başlayacağını, ancak henüz nihai bir anlaşma imzalanmadığını belirten Stocker, "Her anlaşma, bir duyuruyla başlar." ifadesini kullandı.
Merkezin maliyetine ilişkin soruyu da yanıtlayan Stocker, yalnızca mali boyuta odaklanılmaması gerektiğini savunarak, "Bir çözüm geliştiremezsek, bunun da mutlaka bir maliyeti olacaktır." dedi.
Frederiksen: Daha somut adımlar atmaya hazırız
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, girişimi yeni bir göç sistemine geçişte "kritik bir adım" olarak değerlendirdi. Frederiksen, "Toplumlarımıza kimlerin girebileceğine ve kalabileceğine demokratik olarak karar verilmesi gerekiyor." diye konuştu.
Avrupa dışında ilk geri gönderme merkezinin kurulmasına yönelik ortak girişimi duyurduklarını belirten Frederiksen, "Bazılarımız bunun için 8-9 yıldır çalışıyor. Nihayet artık daha somut adımlar atmaya hazırız." ifadelerini kullandı.
Girişimin düzensiz göçle mücadelede "oyunun kurallarını değiştireceğini" savunan Frederiksen, sözlerini şöyle sürdürdü:
"İnsan kaçakçılarının iş modelini ortadan kaldıracağız. Sınırlarımızın kontrolünü yeniden ele alacağız ve yasa dışı göçe yönelik teşvikleri ortadan kaldıracağız."
Avrupa'da yasal kalış hakkı bulunmayan kişilerin Ruanda ile işbirliği sayesinde insan onuruna yaraşır şekilde geri gönderilmesini sağlayacaklarını belirten Frederiksen, "Bugün cesur vizyonları gerçeğe dönüştürüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.
Plan, iltica süreçlerini tamamlayan kişileri kapsıyor
Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta, ülkesinin Avrupa'da kalma hakkı bulunmayan kişilere "ikinci bir şans" sunacağını söyledi.
Biruta, Ruanda'ya gönderilecek kişilerin kendi tercihlerine göre ülkelerine gönüllü olarak dönebileceğini, Ruanda toplumuna uyum sağlayabileceğini veya yasal oturum haklarının bulunduğu başka bir ülkeye yerleşebileceğini ifade etti.
İnsan haklarının korunmasına ilişkin bir soruyu yanıtlayan Biruta, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) gibi uluslararası kuruluşların sürece dahil edileceğini ve bağımsız bir denetim mekanizması oluşturulacağını kaydetti.
Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt ise planın, İngiltere'nin geçmişte uygulamaya çalıştığı Ruanda modelinden farklı olduğunu savundu. Dobrindt, İngiltere'nin planının iltica başvurularının üçüncü ülkelerde değerlendirilmesini amaçladığını, yeni girişimin ise iltica süreçlerini tamamlayan ve itiraz haklarını tüketen kişileri kapsadığını vurguladı.
İnsan hakları örgütlerinden Ruanda planına tepki
Uluslararası insan hakları örgütleri, beş AB ülkesinin Ruanda'da ortak merkez kurma planına tepki gösterdi. Örgütler, uygulamanın ciddi insan hakları ihlallerine yol açabileceği uyarısında bulundu.
Uluslararası Af Örgütünün Avusturya şubesinden yapılan açıklamada, girişimin geçmişteki hataları tekrarladığı belirtilerek Avrupa ülkelerine plandan vazgeçme çağrısı yapıldı.
Örgütün iltica ve göç uzmanı Aimee Stuflesser, "İnsanları hiçbir bağlarının bulunmadığı ve daha önce hiç gitmedikleri bir ülkeye göndermek sorumsuzluktur." ifadelerini kullandı.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) Kıdemli Araştırmacısı Clementine de Montjoye de örgütün internet sitesinde yayımlanan değerlendirmesinde Ruanda'nın insan hakları siciline dikkat çekti. De Montjoye, gönderilecek kişilerin keyfi gözaltı, kötü muamele ve başka ülkelere hukuka aykırı şekilde sınır dışı edilme riskiyle karşılaşabileceğini belirtti.
Basın toplantısının düzenlendiği Başbakanlık binasının önünde toplanan bir grup gösterici de iltica başvuruları reddedilen kişilerin Ruanda'ya gönderilmesini öngören plana tepki göstererek ortak merkezlerin kurulmasına karşı çıktı.
BMMYK'den uluslararası hukuk uyarısı
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliğinden (BMMYK) yapılan açıklamaya göre, Yüksek Komiser Barham Salih de Viyana'da beş AB ülkesi ve Ruanda temsilcilerinin katılımıyla düzenlenen toplantıda yer aldı.
Salih, iltica süreçlerinin adil, etkili ve güvenilir şekilde yürütülmesi ile yasal kalış hakkı bulunmayan kişilerin insani koşullarda geri gönderilmesinin önemini vurguladı.
Kurulması planlanan merkezin AB hukukuna ve uluslararası insan hakları hukukuna uygun olması gerektiğine dikkati çeken Salih, BMMYK'nin bu standartların korunması için danışmanlık desteği sağlayacağını belirtti.
Salih, "Bunlar karmaşık meseleler ancak diyalog büyük önem taşıyor. BMMYK, iltica sistemlerinin bütünlüğünü korumak ve mülteci korumasını güçlendirmek için yapıcı şekilde sürece katılmaya devam edecek." ifadelerini kullandı.