Afganistan’da yönetimi ele geçirdiği günden bu yana kadınların toplumsal hayattaki varlığını adım adım silen Taliban, eğitim alanındaki son kısıtlamasını da yürürlüğe koydu. Kamuoyunda tartışılan "üniversite yasağı" 2022 yılından kalma bir uygulama olsa da, Ocak 2026 itibarıyla ortaya çıkan yeni görüntüler ve belgeler, yasağın kapsamının hayati bir noktaya genişletildiğini ortaya koydu.
'İstisna' Sona Erdi: Ebelik ve Hemşirelik Okulları Kapatılıyor
Taliban yönetimi, 2022'de kız öğrencilerin üniversiteye girişini yasakladığında, sağlık sisteminin çökmemesi ve "kadınlara sadece kadın doktorların bakabilmesi" prensibi gereği Tıp Enstitüleri, Hemşirelik ve Ebelik okullarına (Institute of Medical Sciences) kısıtlı da olsa izin veriyordu. Ancak sosyal medyada paylaşılan ve yerel kaynaklarca doğrulanan yeni tebligatlara göre, artık bu enstitülere de kadın öğrenci kabul edilmeyecek. Paylaşılan görüntülerde, sağlık enstitülerinin kapılarına kilit vurulduğu ve kız öğrencilerin sınıflardan çıkarıldığı görülüyor.
Büyük Çelişki ve Sağlık Krizi
Bu karar, Afganistan’daki kadınlar için sadece bir eğitim engeli değil, aynı zamanda ciddi bir sağlık krizinin habercisi. Taliban’ın katı şeriat yorumuna göre, kadın hastaların erkek doktorlar tarafından muayene edilmesi yasak veya hoş karşılanmıyor. Ancak yeni kararla birlikte, ülkedeki mevcut kadın sağlık personeli yaşlanıp emekli olduğunda veya ülkeyi terk ettiğinde, yerlerine geçecek yeni nesil kadın sağlıkçılar yetişmeyecek. Uzmanlar bu durumu, "Afgan kadınlarının yavaş yavaş ölüme terk edilmesi" olarak nitelendiriyor.
Yasakların Kronolojisi: 2022'den 2026'ya
Kamuoyunda yeniden gündeme gelen "üniversite yasağı" aslında yeni bir gelişme değil. Yüksek Öğrenim Bakanlığı, 20 Aralık 2022’de aldığı kararla kadınların üniversitelere girişini "ikinci bir emre kadar" askıya almıştı. Ancak 2026 başında gelen UNESCO raporları ve sağlık eğitimine yönelik bu son hamle, konuyu dünya gündemine tekrar taşıdı.
UNESCO'dan 'Ekonomik Yıkım' Uyarısı
Ocak ayı ortasında güncellenen UNESCO raporu, eğitim yasaklarının faturasını da ortaya koydu. Rapora göre, kadınların iş gücünden ve eğitimden tamamen çekilmesi, Afganistan ekonomisinde 2066 yılına kadar telafi edilemeyecek bir GSYH kaybına neden olacak. Kadınların seslerinin kamusal alanda duyulmasını yasaklayan "Erdem ve Ahlak Yasası" ile birleşen bu son eğitim yasağı, Afganistan'ı kadınlar için tam anlamıyla bir açık hava hapishanesine dönüştürmüş durumda.
