Küresel ölçekte plastik üretimi, son çeyrek asırda endişe verici bir hızla yükselişini sürdürüyor. TMMOB Çevre Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Arzu Yücel, 2000 yılından bu yana plastik üretiminin yüzde 84 artarak 430 milyon tona ulaştığını açıkladı.
Yücel, mevcut politikaların ve tüketim alışkanlıklarının devam etmesi halinde, 2060 yılına kadar plastik üretimi ve buna bağlı atık oluşumunun üç katına çıkabileceği konusunda uyardı. Plastik kirliliğiyle mücadelede sadece geri dönüşümün yeterli olmadığını belirten Yücel, asıl çözümün gereksiz ve tek kullanımlık plastik tüketiminin azaltılmasından geçtiğini vurguladı.
Tek kullanımlık ürünler atık yükünü artırıyor
OECD verilerine göre 2000 yılında 234 milyon ton olan küresel üretimin 2024 itibarıyla 430 milyon tona ulaşması, ekosistemler üzerindeki baskıyı artırıyor. Plastik ürünlerin atığa dönüşme süreleri kullanım amaçlarına göre büyük farklılıklar gösteriyor.
İnşaat veya otomotiv sektöründe kullanılan plastikler uzun yıllar kullanımda kalabilirken, ambalaj ve tek kullanımlık ürünler günler içinde atığa dönüşerek çevre kirliliğine neden oluyor. Türkiye'de yıllık yaklaşık 10 milyon ton plastik mamul üretildiğini belirten Yücel, bunun yüzde 40'ının ambalaj ürünlerinden oluştuğunu ifade etti.
Mikroplastikler besin zincirini tehdit ediyor
Çevrede biriken plastikler; güneş, rüzgar ve dalga gibi fiziksel etkilerle parçalanarak mikroplastik ve nanoplastiklere dönüşüyor. Bu parçacıkların atmosferden toprağa, denizlerden içme sularına kadar her yere yayıldığını belirten Yücel, mikroplastiklerin besin ağı boyunca taşınarak canlı yaşamını tehdit ettiğini söyledi. Ormanların bile bu parçacıklar için bir filtre görevi gördüğünü ancak zamanla birikim alanlarına dönüştüğünü belirten uzmanlar, durumun ciddiyetine dikkat çekiyor.
Yangın riski ve kalıcı kirleticiler
Orman sınırlarında faaliyet gösteren geri dönüşüm tesislerinin yangın riski taşıdığını hatırlatan Yücel, bu tesislerde yaşanabilecek olası yangınların dioksin ve furan gibi son derece tehlikeli kalıcı kirleticileri açığa çıkarabileceğini belirtti. Plastik kirliliğini kontrol altına almak için üretici sorumluluğunun artırılması, dayanıklı ürün tasarımlarına geçilmesi ve geri dönüşüm tesislerinde termal izleme gibi güvenlik önlemlerinin zorunlu hale getirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
