Gökyüzü meraklılarını kasım ayının dikkat çekici doğa olaylarından biri bekliyor. Her yıl sonbaharda gerçekleşen Güney Torid göktaşı yağmuru, 5 Kasım'ı 6 Kasım'a bağlayan gece etkinliğini artıracak. Bu dönemde gökyüzünde ateş topu olarak adlandırılan son derece parlak meteorların görülmesi bekleniyor.
Türkiye'den de gözlemlenebilecek göktaşı yağmurunda saatte ortalama 5 meteor görülebileceği tahmin ediliyor. Toridleri diğer meteor yağmurlarından ayıran en önemli özellik ise sayılarından çok, zaman zaman Venüs'ten bile parlak olabilen ateş topları oluşturabilmeleri.
Meteorlar Dünya atmosferine yaklaşık 104 bin 600 kilometre/saat hızla giriyor. Bazı göktaşı yağmurlarındaki meteorlarla karşılaştırıldığında daha yavaş hareket ettikleri için gökyüzünde nispeten uzun süre izlenebiliyorlar.
Güney Torid göktaşı yağmuru ne zaman, saat kaçta izlenecek?
Güney Torid göktaşı yağmuru, kasım ayının ilk günlerinde etkinliğini artırıyor. 5 Kasım gecesi ve takip eden günlerde parlak meteorların görülme ihtimali bulunuyor.
Gözlem yapmak için belirli bir dakikaya odaklanmak gerekmiyor. Gece yarısından sonraki saatler, Boğa takımyıldızının gökyüzündeki konumu nedeniyle uygun gözlem zamanları arasında yer alıyor.
Güney Toridleri, Güney Kutbu hariç dünyanın büyük bölümünden gözlemlenebiliyor. Türkiye de göktaşı yağmurunun izlenebildiği ülkeler arasında bulunuyor.
Ancak saatte 5 meteor görülmesi, her gözlemcinin mutlaka bu sayıda meteor izleyeceği anlamına gelmiyor. Bulutluluk, Ay ışığı ve şehir aydınlatmaları gözlemlenebilecek meteor sayısını doğrudan etkiliyor.
NASA açıkladı: Ateş topları Venüs'ten daha parlak olabiliyor
NASA Meteoroid Çevre Ofisi Başkanı Bill Cooke, Torid göktaşı yağmurunun en dikkat çekici özelliğinin parlak ateş topları olduğunu belirtiyor.
Toridler, diğer bazı göktaşı yağmurlarına kıyasla daha az meteor üretmelerine rağmen atmosferde yanan daha büyük parçacıklar nedeniyle son derece parlak görüntüler oluşturabiliyor.
Ateş topları, sıradan meteorlardan çok daha parlak görünen göktaşı olayları olarak tanımlanıyor. Bu meteorların bazıları gökyüzünde birkaç saniye boyunca belirgin bir ışık çizgisi bırakabiliyor.
Bazı meteorların ardından atmosferdeki iyonlaşma ve parçacıkların hareketi nedeniyle dakikalarca gözlemlenebilen kalıcı izler de oluşabiliyor.
George Washington Üniversitesi'nden Doç. Dr. Bethany Cobb Kung da bu tür parlak meteorların daha seyrek görüldüğüne ve gözlem açısından dikkat çekici olduğuna işaret ediyor.
Türkiye'den Güney Torid göktaşı yağmuru nasıl izlenir?
Güney Torid göktaşı yağmurunu izlemek için teleskop veya dürbün kullanmak gerekmiyor. Meteorlar çıplak gözle görülebiliyor.
Uzmanlar, gözlem yapmak isteyenlerin şehir merkezlerinden ve güçlü yapay ışık kaynaklarından uzaklaşmasını öneriyor. Işık kirliliğinin az olduğu bölgeler, meteorların daha kolay fark edilmesini sağlıyor.
Meteorların gökyüzünde yayılıyormuş gibi göründüğü nokta, Boğa (Taurus) takımyıldızı yakınlarında bulunuyor. Boğa takımyıldızını bulmak için önce Avcı (Orion) takımyıldızı belirlenebilir. Ardından gökyüzünde Boğa takımyıldızının bulunduğu bölgeye yönelinebilir.
Ancak meteorlar yalnızca bu noktada ortaya çıkmıyor. Gökyüzünün farklı bölgelerinde de parlak ışık izleri görülebiliyor. Bu nedenle gözlem sırasında mümkün olduğunca geniş bir görüş alanına sahip olmak avantaj sağlıyor.
Göktaşı yağmurunu izlerken nelere dikkat edilmeli?
Meteor gözlemi için en önemli koşullardan biri karanlık bir gökyüzü. Gözlerin düşük ışık koşullarına uyum sağlaması yaklaşık 20-30 dakika sürebiliyor. Bu süre boyunca telefon ekranına veya güçlü ışık kaynaklarına bakılmaması öneriliyor.
Gözlem yapılacak yerin açık ufka sahip, güvenli ve mümkün olduğunca az ışık kirliliği bulunan bir bölge olması gerekiyor.
Ay'ın parlaklığı da meteorların görünürlüğünü etkileyebiliyor. Gökyüzünün daha karanlık olduğu koşullarda özellikle sönük meteorları fark etmek kolaylaşıyor.
Uzmanlar, gökyüzünü uzun süre izleyebilmek için rahat bir oturma veya uzanma düzeni oluşturulmasını tavsiye ediyor.
Güney Torid göktaşı yağmuru neden oluşuyor?
Güney Toridleri, 2P/Encke kuyruklu yıldızının uzayda bıraktığı toz ve kaya parçacıklarının Dünya atmosferine girmesiyle oluşuyor. Dünya, Güneş çevresindeki yıllık hareketi sırasında bu parçacıkların bulunduğu bölgeden geçiyor.
Atmosfere yüksek hızla giren parçacıklar, çevrelerindeki havanın yoğun biçimde ısınmasına ve ışık yaymasına neden oluyor. Böylece gökyüzünde meteor olarak adlandırılan parlak izler ortaya çıkıyor.
Encke kuyruklu yıldızı, yaklaşık 3,3 yıllık yörünge dönemiyle bilinen periyodik kuyruklu yıldızlar arasında Güneş çevresindeki en kısa dolanım sürelerinden birine sahip.
Bilim insanları, Encke'nin daha büyük bir gökcisminin geçmişte parçalanmasıyla oluşmuş olabileceği ihtimali üzerinde de duruyor.
Kuzey Torid göktaşı yağmuru da yaklaşıyor
Güney Torid göktaşı yağmurunun etkinliği 20 Kasım'a kadar devam ediyor. Aynı dönemde gözlemlenebilen Kuzey Torid göktaşı yağmurunun ise kasım ayının ikinci haftasında daha yoğun hale gelmesi bekleniyor.
Kuzey Toridlerinin 12 Kasım civarında en yüksek etkinliğe ulaşacağı ve aralık ayının ilk günlerine kadar devam edeceği tahmin ediliyor.
Kasım ve aralık aylarında gökyüzü meraklılarını Leonid, Geminid ve Ursid göktaşı yağmurları da bekliyor. Özellikle aralık ayında gerçekleşen Geminidler, uygun gözlem koşullarında yılın en dikkat çekici meteor etkinliklerinden birini oluşturabiliyor.
NASA 2032 yılına dikkat çekiyor
NASA uzmanı Bill Cooke, Dünya'nın 2032 yılında Torid meteor akışının daha yoğun bir bölümünden geçmesinin beklendiğini belirtiyor.
Bu geçişin, normal yıllara kıyasla daha fazla parlak meteor görülmesine olanak sağlayabileceği değerlendiriliyor. Ancak 2032'deki etkinliğin ne kadar yoğun olacağı şimdiden kesin olarak belirlenemiyor.
5 Kasım gecesi ise Türkiye'deki gökyüzü meraklıları, hava koşullarının uygun olması halinde Güney Toridlerinin oluşturduğu parlak meteorları çıplak gözle izleme fırsatı bulabilecek.
