Domates, dünya genelinde en çok tüketilen sebzelerin başında gelse de, sofralarımıza ulaşana kadar geçen uzun lojistik süreçte en büyük özelliğini, yani o karakteristik kokusunu ve aromasını kaybediyor. Çin’in Zhejiang eyaletindeki Xianghu Laboratuvarı Biyoteknoloji Enstitüsü ve Avustralyalı araştırmacıların ortak yürüttüğü çalışma, bu kronik soruna radikal bir çözüm getirdi.
Aroma kaybına genetik engel
Bilimsel detayları prestijli Journal of Integrative Agriculture dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, domateslerin dalından koparıldığı andan itibaren başlayan metabolik değişimler, aromanın hızla yok olmasına neden oluyor. Araştırmacılar, bu kaybı önlemek adına "moleküler bir makas" olarak bilinen CRISPR/Cas9 teknolojisini kullanarak domatesin genetik koduna müdahale etti.
Patlamış mısır kokusunun sırrı: BADH2 geni
Ekip, domatesteki aromatik bileşenlerin üretimini baskılayan iki kilit gen olan SlBADH1 ve SlBADH2 üzerine odaklandı. Bu genlerin işlevi devre dışı bırakıldığında (knockout), meyvede patlamış mısır ve tereyağı kokusundan sorumlu olan "2-asetil-1-pirolin" (2-AP) adlı organik bileşiğin yoğun bir şekilde biriktiği gözlemlendi. Bu özel bileşik, aynı zamanda lüks kokulu pirinç çeşitlerinde (basmati gibi) bulunan aromanın da kaynağı olarak biliniyor.
Besin değeri ve verim korunuyor
Yeni geliştirilen "mutant" domateslerin en dikkat çekici özelliği ise aromadaki bu devasa artışın, meyvenin diğer fiziksel ve besinsel özelliklerini olumsuz etkilememesi oldu. Laboratuvar verilerine göre, bu yeni türün şeker oranı (glukoz, fruktoz, sukroz), organik asit dengesi, C vitamini içeriği ve meyve ağırlığı geleneksel domateslerle birebir aynı kaldı. Bilim insanları, bu yöntemle verim kaybı yaşamadan lezzet profilinin zenginleştirilebileceğini kanıtlamış oldu.
Ticari piyasada yeni bir dönem
Yılda 70 milyon tondan fazla domates üreten Çin, bu teknolojiyi ticari türlere aktarmayı hedefliyor. Araştırmanın başyazarlarından Peng Zheng, bu aromatik gelişmenin tüketici tercihlerini doğrudan etkileyeceğini ve piyasada tıpkı "kokulu pirinç" gibi daha yüksek bir değerle alıcı bulacağını öngörüyor. Gelecek dönemde bu aromanın yaygın ticari kültivarlara entegre edilmesi ve market raflarındaki yerini alması bekleniyor.
