1960 yılında yayımlanan bir bilimsel araştırma, dünya nüfusundaki artışın o dönemdeki hızını koruması durumunda insanlığın 13 Kasım 2026'da matematiksel olarak sonsuz nüfusa ulaşacağını öne sürmüştü. Aradan geçen 66 yılda nüfus artış hızının belirgin biçimde yavaşlaması, bu öngörünün geçerliliğini yitirmesine neden oldu.
İlk bakışta güncel bir kıyamet tahmini gibi görünen 13 Kasım 2026 tarihi, aslında 1960'ta yayımlanan bir araştırmaya dayanıyor. Avusturya asıllı Amerikalı fizikçi Heinz von Foerster ve ekibinin hazırladığı çalışma, "Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026" (Kıyamet: 13 Kasım 2026 Cuma) başlığıyla saygın bilim dergisi Science'ta yayımlandı.
Araştırmacılar, son iki bin yıla ait dünya nüfusu verilerini inceleyerek bu verilere matematiksel bir büyüme modeli uyguladı. Hesaplamalar, nüfusun iki katına çıkması için gereken sürenin giderek kısaldığını ortaya koyuyordu.
Modelin temel varsayımı, o dönemde gözlemlenen nüfus artış hızının gelecekte de değişmeden devam etmesiydi. Bu kabul üzerinden yapılan hesaplamaya göre nüfus eğrisi Kasım 2026'da matematiksel olarak sonsuza ulaşacaktı.
Başka bir ifadeyle çalışma, insan nüfusunun bu tarihte sınırsız biçimde büyüyeceğini öngörüyordu. Bu çarpıcı sonuç, aşırı nüfus artışının insanlığın kendi kendini yok etmesine yol açabileceği endişesine dikkat çekmek amacıyla ortaya konmuştu.
66 yıl önceki kıyamet araştırmasının arka planı
Yayımlandığı dönemde geniş yankı uyandıran araştırmanın amaçlarından biri, aşırı nüfus sorununu gündeme taşımaktı. Dünya nüfusunun hızla arttığına ilişkin tartışmaların yoğun olduğu yıllarda hazırlanan çalışma, geçmişteki büyüme eğilimlerinin gelecekte de sürmesi durumunda ortaya çıkabilecek tabloyu matematiksel olarak göstermeyi hedefliyordu.
Heinz von Foerster, hesaplamanın ulaştığı tarihi özellikle dikkat çekici biçimde seçti. 13 Kasım 2026'nın cuma gününe denk gelmesi ve Batı kültüründe 13'üncü cuma tarihinin uğursuzlukla ilişkilendirilmesi, araştırmanın başlığını da şekillendirdi.
Çalışmada ortaya konan nüfus eğrisi, 1990'ların başlarına kadar gerçek verilerle şaşırtıcı ölçüde örtüştü. Ancak bu dönemden sonra dünya genelindeki nüfus artış hızı belirgin biçimde yavaşladı. Günümüzdeki projeksiyonlar, dünya nüfusunun yaklaşık 10 milyar civarında zirveye ulaşabileceğine işaret ediyor.
Dünya nüfusu neden araştırmadaki gibi artmadı?
Dünya nüfusu artmayı sürdürse de yıllık büyüme oranı geçmişteki seviyelerin oldukça altına geriledi. Bu değişimde iki temel demografik gelişme etkili oldu: Ölüm oranlarının azalmasıyla nüfusun hızla büyümesi ve zaman içinde ailelerin daha az çocuk sahibi olmaya başlaması.
Dünya nüfusundaki yıllık artış hızı 1963'te yüzde 2'nin üzerine çıkarak zirve yaptı. 2020 yılına gelindiğinde ise bu oran yüzde 1'in altına indi.
Birleşmiş Milletler'in (BM) tahminlerine göre dünya nüfusunun 2080'lerin ortasında yaklaşık 10,3 milyara ulaşarak en yüksek seviyesini görmesi bekleniyor. Bu dönemin ardından küresel nüfusun kademeli olarak azalacağı öngörülüyor.
Dolayısıyla 1960 yılında hazırlanan araştırmanın temel kabulü günümüzde geçerliliğini korumuyor. Nüfus artış hızının aynı düzeyde devam etmemesi, modelin 13 Kasım 2026 için hesapladığı matematiksel sonucun da gerçekleşmeyeceği anlamına geliyor.
İnsanlığın sonu için daha önce de tarihler verildi
Dünya tarih boyunca pek çok kıyamet tahminine konu oldu. Bunlardan biri, Halley Kuyruklu Yıldızı'nın 1910 yılında Dünya'nın yakınından geçmesi sırasında gündeme geldi.
O dönemde bazı gazeteler, kuyruklu yıldızın kuyruğunda bulunan gazların Dünya'daki yaşamı yok edebileceğine ilişkin uyarılar yayımladı. Bu korkudan yararlanan bazı satıcılar gaz maskeleri, koruyucu haplar ve "kuyruklu yıldız şemsiyeleri" pazarladı. Ancak kuyruklu yıldızın geçişi sırasında beklenen felaket yaşanmadı.
Benzer tahminler sonraki yıllarda da ortaya atıldı. ABD'li bir radyo vaizi, 21 Mayıs 2011 tarihini dünyanın sonu olarak ilan etti. 21 Aralık 2012'de ise Maya takviminin bir döngüsünün sona ermesi, bazı çevreler tarafından dünyanın sonunun geleceği şeklinde yorumlandı.
Bilimsel çalışmalar da zaman zaman geleceğe ilişkin tartışmalara yol açtı. 1972 yılında yayımlanan "Büyümenin Sınırları" (The Limits to Growth) başlıklı araştırma, mevcut tüketim eğilimlerinin devam etmesi hâlinde önemli ham maddelerin tükenebileceği konusunda uyarıda bulundu.
Ancak teknolojik gelişmeler, yeni kaynakların keşfedilmesi ve alternatif çözümlerin geliştirilmesi, bazı kaynakların beklenenden daha uzun süre kullanılabilmesini sağladı.
Geçmişteki eğilimler geleceği her zaman açıklamıyor
Bu tür tahminlerdeki temel sorunlardan biri, geçmişte gözlemlenen eğilimlerin gelecekte de değişmeden devam edeceğinin varsayılması. Oysa nüfus yapısı, teknoloji ve tüketim alışkanlıkları zaman içinde değişiyor. İnsanlar da karşılaştıkları sorunlara ve yeni koşullara uyum sağlayabiliyor.
13 Kasım 2026 için yapılan hesaplama da bu açıdan değerlendiriliyor. İnsanlığın 66 yıl önceki matematiksel modelin öngördüğü şekilde gelişmemesi, araştırmanın dayandığı nüfus artışı varsayımını geçersiz kıldı.
Dolayısıyla 13 Kasım 2026, insanlığın sonunun geleceği bir tarih değil; 1960 yılında belirli nüfus artışı varsayımları üzerinden yapılan matematiksel hesaplamanın ulaştığı gün olarak tarihe geçti.
