Sivas'ın Kayalıpınar bölgesinde yürütülen kazılarda, Hititlerin devlet yönetimine ilişkin önemli bilgiler taşıyan yaklaşık 3 bin 400 yıllık çivi yazılı tabletler gün yüzüne çıkarıldı. Kral 2. Tudhaliya dönemine ait olduğu belirtilen kraliyet arşivinde devlet yönetiminden askeri gelişmelere, salgın hastalıklardan dini ritüellere ve kuş fallarına kadar birçok konuya ilişkin kayıtlar yer alıyor.
2026 yılı kazılarında 131 çivi yazılı tablet ve parçasına ulaşılırken, önceki sezon bulunanlarla birlikte arşivdeki toplam tablet ve parça sayısı 184'e yükseldi. Hititçe ve Hurrice kaleme alınan belgelerin, 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv olduğu değerlendiriliyor.
3 bin 400 yıl öncesinin belgeleri gün yüzüne çıkarıldı
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Kayalıpınar'daki kazılarda Kral 2. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçasının bulunduğunu açıkladı.
Ersoy, 2026 yılı kazılarında antik Samuha'da bulunan 131 tablet ve parçayla birlikte geçtiğimiz sezon elde edilen buluntuların sayısının 184'e ulaştığını belirtti. Belgelerin yaklaşık 3 bin 400 yıl önceki devlet yönetimi, askeri gelişmeler, inanç dünyası ve kraliyet ailesinin yaşantısına ilişkin doğrudan bilgiler taşıdığı ifade edildi.
Tabletlerde salgın hastalık izleri bulundu
Kraliyet arşivindeki belgelerde şehirden şehre yayılan ve özellikle çocuklarla bebekleri etkileyen yüksek ateşli bir salgına ilişkin kayıtlar da yer alıyor.
Tabletlerde küçük prens ve prenseslerin yanı sıra yüksek rütbeli Hitit görevlilerinin çocuklarının sağlık durumlarının fal sorgulamalarıyla takip edildiği görülüyor. Belgeler, salgının Hitit kraliyet ailesinde oluşturduğu endişeye ilişkin de önemli bilgiler sunuyor.
Henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin sağlık durumunun büyük bir endişeyle takip edildiği kayıtlarda, geleceğinin kehanet yoluyla anlaşılmaya çalışıldığı görülüyor. Başka bir tablette ise bebek prensesin hayatını kaybettiği ve kendisi için gerçekleştirilen cenaze ritüelinin kayıt altına alındığı belirtiliyor.
Hitit kraliyet arşivinde askeri tehditler de yer alıyor
Arşivden çıkarılan belgeler, Hitit devletinin karşı karşıya kaldığı askeri tehditlere ilişkin ayrıntılar da içeriyor.
Batı Anadolu'daki Hitit generallerinin Samuha'da bulunan Hitit kralına gönderdiği bir mektupta, Hitit bölgesinin düşmanlar tarafından çevrildiği bildiriliyor. Generaller, düşmanları yenebilmek için kraldan asker, at ve savaş arabası talep ediyor.
Mektupta, gerekli desteğin ulaşmaması durumunda durumun ağırlaşacağı ve Hitit ordusunun yok edilebileceği yönünde uyarılar da bulunuyor. Generaller ayrıca istenen desteğin gönderilmemesi halinde ortaya çıkacak sonuçların sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini krala bildiriyor.
Kuş falcılarının güzergahları tabletlere kaydedilmiş
Kraliyet arşivinin dikkat çeken bölümlerinden birini de kuş fallarına ilişkin tabletler oluşturuyor. Bir tablette kuş falcılarının Samuha'nın dışına çıkarak farklı bölgelerde yaptıkları gözlemler günlük şeklinde kayıt altına alınıyor.
Belgelerde falcıların konakladıkları kentler, izledikleri güzergahlar ve gözlemledikleri kuşlar ayrıntılı şekilde yer alıyor. Çivi yazılı metinlerin, kuş falının nasıl değerlendirildiği ve yorumlandığı konusunda daha önce bilinmeyen bilgiler sunduğu belirtiliyor.
Kayalıpınar'daki arşivde 184 tablet ve parça bulunuyor
Kayalıpınar'daki kazılar, 2021 yılından bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor.
2025 yılında aynı alanda bulunan 53 çivi yazılı tablet ve parçasının da kraliyet arşivine ait olduğu değerlendiriliyor. 2026 yılında ortaya çıkarılan 131 yeni buluntuyla birlikte arşivdeki toplam tablet ve parça sayısı 184'e ulaştı.
Arşivde kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua kategorilerinde metinler bulunurken, belgelerin Hitit tarihi, dini uygulamalar, dilin gelişimi ve katiplik kültürü açısından önemli bilgiler sunduğu değerlendiriliyor.
