Oğuz Büber - Muhalif Analiz
RFK Jr.’ın "Make America Healthy Again" (Amerika’yı Yeniden Sağlıklı Yap) hareketiyle uyumlu olan bu yeni düzenleme, protein ve sağlıklı yağlara öncelik verirken, eklenmiş şeker ve işlenmiş gıdalara karşı adeta bir "savaş" ilan ediyor.
Önceki versiyonların aksine yaklaşık 150 sayfalık karmaşık talimatlar yerine çok daha kısa ve öz bir formatta sunulan yeni rehber, RFK Jr.’ın sıkça dile getirdiği "Gerçek yemek yiyin" felsefesini merkeze alıyor. Rehberde, et ve sebzelerin en üstte ve en geniş alanda yer aldığı, klasik Amerikan besin piramidinin tersine çevrilmiş görsel bir çerçeve kullanılıyor.
Yıllarca kırmızı etten ve yağlı yiyeceklerden uzak durmaları söylenen Amerikalılara, artık bu gıdaları kucaklamaları tavsiye ediliyor. Yönetim, bu değişikliğin kronik hastalıkları önlemede ve halk sağlığını iyileştirmede anahtar olduğunu savunuyor.
Protein ve Yağ Tüketiminde Radikal Artış
Yeni kılavuz, çoğu Amerikalının halihazırda yeterince aldığı proteini daha da vurguluyor. Yetişkinlere vücut ağırlığının kilogramı başına günde 1.2 ila 1.6 gram protein tüketmeleri öneriliyor. Bu oran, federal sağlık yetkililerinin daha önce temel ihtiyaçlar için önerdiği miktarın (0.8 gram) %50 ila %100 üzerinde. Protein kaynağı olarak kırmızı et, kümes hayvanları, deniz ürünleri, yumurta ve süt ürünlerinin yanı sıra baklagiller ve kuruyemişler gösteriliyor; ancak bitkisel proteinlere özel bir yönlendirme yapılmıyor.
Yağ tüketimi konusunda ise, RFK Jr.’ın tohum yağlarına (seed oils) karşı duruşuyla uyumlu olarak, yemek pişirirken tereyağı ve sığır don yağı (beef tallow) kullanılması öneriliyor. Bununla birlikte zeytinyağı gibi temel yağ asitlerini içeren yağlara da öncelik verilmesi gerektiği belirtiliyor.
Şeker ve İşlenmiş Gıdalara Sert Kısıtlama
Kılavuz, eklenmiş şekerler ve işlenmiş gıdalar konusunda oldukça katı bir tutum sergiliyor:
Önceki rehberlerde çocukların 2 yaşına kadar eklenmiş şekerden uzak durması önerilirken, yeni rehberde bu sınır 10 yaşa yükseltildi.
"Ultra işlenmiş" terimi doğrudan kullanılmasa da cips, kurabiye, şekerleme gibi eklenmiş şeker, sodyum, yapay tatlandırıcılar, koruyucular ve petrol bazlı boyalar içeren "yüksek oranda işlenmiş" gıdalardan kaçınılması gerektiği belirtiliyor.
Beyaz ekmek, unlu tortillalar ve krakerler gibi rafine karbonhidratların önemli ölçüde azaltılması tavsiye ediliyor.
Ekonomik Gerçeklik: Sağlık mı, Lüks mü?
Yeni beslenme rehberi sağlık açısından iddialı bir dönüşümü hedeflerken, vatandaşın cüzdanında ciddi bir delik açma riski taşıyor. Kırmızı et, tereyağı ve taze deniz ürünleri; raf ömrü uzun olan makarna, pirinç veya paketli gıdalara kıyasla çok daha yüksek maliyetli kalemler. Gıda enflasyonunun halihazırda mutfakları zorladığı bir dönemde, haftalık market alışverişini "karbonhidrat ağırlıklı" ucuz sepetten, "protein ve kaliteli yağ" ağırlıklı bir modele çevirmek, milyonlarca dar gelirli aile için matematiksel olarak imkânsız görünüyor. Eleştirmenler, devlet destekli gıda yardımlarında bütçe artışına gidilmezse, "gerçek gıda" yeme çağrısının tabana yayılan bir sağlık reformundan ziyade, yalnızca alım gücü yüksek kesimin uygulayabileceği "elitist" bir tavsiye olarak kalacağı konusunda uyarıyor.
Çelişkiler ve Bilimsel Tartışmalar
Yeni rehber bazı noktalarda bilimsel çevrelerde tartışma yaratan çelişkiler barındırıyor:
Doymuş Yağ Paradoksu: Rehber, kırmızı et ve tereyağı gibi doymuş yağ oranı yüksek gıdaları teşvik etse de, günlük kalorinin %10'undan fazlasının doymuş yağlardan gelmemesi gerektiği yönündeki eski sınırı değiştirmedi. Uzmanlar, örneğin tek bir 200 gramlık antrikot yemenin bile birçok kişiyi bu sınırın üzerine çıkaracağına dikkat çekiyor.
Alkol: Alkol konusunda somut sınırlar (erkekler için günde 2, kadınlar için 1 kadeh gibi) kaldırıldı; bunun yerine sadece ne anlama geldiği net olmayan "daha az tüketin" ifadesi kullanıldı.
Tuz: İnsanların et ve sebzelerini tuzla tatlandırabilecekleri söylenirken, sodyum sınırlarında bir değişiklik yapılmadı ve tuzlu işlenmiş gıdalardan kaçınılması önerildi.
Tepkiler ve Süreç
RFK Jr., Biden yönetimi sırasında atanan uzman komitesinin tavsiyelerini reddederek, son birkaç ay içinde gizlice çalışan ve kendi seçtiği yeni bir uzman grubuyla bu rehberi hazırladı. Bu yeni uzmanların yarısının et, süt, bebek maması veya ilaç endüstrileriyle finansal ilişkileri olduğu belirtiliyor.
Buna rağmen, RFK Jr.'ın aşı politikaları nedeniyle çatışma yaşadığı Amerikan Tabipler Birliği (AMA) ve Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) yeni beslenme rehberini desteklediklerini açıkladı. Ancak Amerikan Kalp Derneği, bu tavsiyelerin insanların çok fazla doymuş yağ ve sodyum tüketmesine yol açabileceğinden endişe duyduğunu belirten daha mesafeli bir açıklama yaptı.
Bu kılavuz, okullar, hastaneler, hapishaneler ve askeri üslerdeki yemek menülerini şekillendireceği için federal düzeyde büyük bir etkiye sahip olacak.
