Çocuk adalet sistemi, infaz süreçleri ve çocukların korunmasına yönelik kapsamlı düzenlemeler içeren "Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi", TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. Yeni kanunla birlikte çocuk ceza hukukunda hem kavramsal hem de cezai anlamda önemli değişiklikler hayata geçirildi. Yapılan düzenlemeyle, ateşli silahların dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilerek bir çocuğun eline geçmesine neden olunması müstakil bir suç haline getirildi. Bu ihmali gerçekleştiren kişilere, fiil daha ağır bir suç oluşturmadığı takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.
15-18 yaş grubunda ağır suçların cezası artırıldı
Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) yapılan değişiklikle, 12-18 yaş grubundaki çocuklar için öngörülen hapis cezalarının alt ve üst sınırları yükseltildi. Kasten öldürme ve ağır yaralama gibi ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda, 15-18 yaş grubu için ceza üst sınırı 19 ila 27 yıla, müebbet hapis cezasını gerektiren durumlarda ise 15 ila 18 yıla çıkarıldı. Yaralama suçlarında uygulanan yaş indiriminin kaldırılması yetkisi ise yalnızca en ağır vakalarla sınırlandırıldı. Buna göre; mağdurun bitkisel hayata girmesi, organ veya duyularını tamamen kaybetmesi, yüzünde kalıcı iz oluşması veya yaralamanın ölümle sonuçlanması gibi durumlarda çocuk hâkimleri yaş indirimi uygulayamayacak. Teklifin ilk halinde yer alan ve suçta tekerrür yaş sınırını 18’den 15’e düşüren madde ise Genel Kurul'daki görüşmeler sırasında metinden çıkarıldı.
Ailelerin ihmaline ceza artırımı ve zorunlu sosyal inceleme
Düzenleme, aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim ve gözetim yükümlülüğünü ihlal eden veli veya bakım sorumlularına yönelik cezaları da artırıyor. Bir aile bireyinin ihmali sonucunda çocuğun kasten öldürme veya ağır yaralama suçu işlemesi halinde, sorumluluğunu yerine getirmeyen kişiye verilecek ceza, şikâyet şartı aranmaksızın yarı oranından iki katına kadar artırılabilecek. Öte yandan, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında Sosyal İnceleme Raporu (SİR) alınması zorunlu hale getirildi. Bu rapor alınmadan hazırlanan iddianameler mahkemeler tarafından iade edilecek. Koruyucu ve destekleyici kararların gereğine uymayan ebeveyn veya vasilere ise çocuk hâkimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi verilebilecek.
İnfaz doğrudan kapalı cezaevinde başlayacak
Çocuk hükümlülerin cezalarının infazına doğrudan çocuk eğitimevlerinde başlanması uygulamasına son verildi. Yeni sisteme göre, infaza çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanacak ve yalnızca iyi halli olanlar eğitimevlerine ayrılabilecek. Çocukların suç türlerine göre ayrı koğuşlarda barındırılması da zorunlu kılındı. Hükümlülerin eğitimevlerine geçişini değerlendirecek idare ve gözlem kurullarının yapısı yeniden düzenlenirken, kurula Türkiye Barolar Birliği (TBB) Çocuk Hakları Komisyonu'ndan görevlendirilecek bir avukatın dâhil edilmesi kararlaştırıldı. Ağır suçlarda (kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgüt suçları) 15 yaş altı çocuklar için uygulanan "1 günün 2 gün sayılması" şeklindeki infaz indirimi de kaldırılarak, hesaplama bire bir olarak yeniden düzenlendi.
Kesici alet satışına yasak ve dijital denetim tedbirleri
Av bıçağı, satır, döner bıçağı, şiş ve demir çubuk gibi aletlerin pazar yerlerinde veya açık tezgâhlarda 18 yaşından küçüklere satılması yasaklandı. İnternet satışlarını da kapsayan bu yasağa uymayanlara 5 bin liradan 10 bin liraya kadar idari para cezası kesilecek. Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ile Siber Güvenlik Başkanlığı denetiminde cihaz ve mecralara erişim takibi, çevre temizliği veya bağımlılıkla mücadele programları gibi özel güvenlik tedbirleri uygulanacak. Risk altındaki çocuklar için 24 saat içinde uzman hekim raporu düzenlenip, 48 saat içinde acil korunma kararı alınabilecek.
Kavramsal dönüşüm ile adli süreçteki çocuk vurgusu
Yasayla birlikte mevzuatta önemli bir söylem değişikliğine de imza atıldı. İlgili tüm kanunlardaki "suça sürüklenen çocuk" ibaresi kaldırılarak yerine "adli süreçteki çocuk" veya "hakkında adli süreç yürütülen" ifadeleri getirildi. Düzenlemenin yasalaşmasının ardından konuşan Adalet Komisyonu Başkanı Cüneyt Yüksel, yeni yasanın temel hedefinin yalnızca suç işlendikten sonra devreye giren değil; riski önceden gören, mağduru koruyan ve çocuğu rehabilite ederek topluma kazandıran bütüncül bir çocuk adalet sistemi kurmak olduğunu vurguladı.
