Azerbaycanlılar, 26 Şubat 1992’de Hocalı’da Ermeni güçlerinin kadın, çocuk ve yaşlı gözetmeksizin gerçekleştirdiği katliamın kurbanlarını anıyor.
Hocalı’nın işgali ve saldırı süreci
Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Azerbaycan’a karşı toprak iddiasında bulunan Ermeniler, 1991 sonlarında Hocalı’yı ablukaya aldı. Bölgenin tek havaalanına sahip ve stratejik öneme sahip olan Hocalı, 25 Şubat 1992 gecesi Sovyet Rus ordusunun Hankendi’de bulunan 366. motorize alayının da desteğiyle üç koldan saldırıya uğradı.
Toplu katliam ve sivillere uygulanan işkenceler
Ermeniler, yalnızca işgal yapmakla kalmayıp, sivilleri toplu şekilde öldürdü ve esirlere acımasız işkenceler uyguladı. 7.000 kişilik Hocalı nüfusundan 106’sı kadın, 70’i yaşlı, 63’ü çocuk olmak üzere toplam 613 Azerbaycan vatandaşı yaşamını yitirdi. Katliamda 487 kişi ağır yaralı kurtulurken, 1.275 kişi esir alındı; bunlardan 150’sinden hala haber alınamıyor.
Aileler ve çocuklar üzerindeki yıkıcı etkiler
Katliamda 8 aile tamamen yok edildi, 25 çocuk her iki ebeveynini, 130 çocuk ise ebeveynlerinden birini kaybetti. Adli tıp raporları ve şahit ifadeleri, Hocalı sakinlerinin kafa derilerinin soyulması, burun, kulak ve cinsel organlarının kesilmesi, gözlerinin çıkarılması gibi akıl almaz işkencelere maruz kaldığını ortaya koyuyor.
Hamile kadınlar ve kanıtlar
Katledilenler arasında hamile kadınlar da bulunuyor; bazıları karnı süngülenerek öldürüldü. O dönemde çekilen görüntü ve fotoğraflar, katliamın büyüklüğünü gözler önüne seriyor.
Uluslararası hukuk ve tanınma
Azerbaycan’a göre, Hocalı’da yaşananlar, 1949 Cenevre Sözleşmeleri, Birleşmiş Milletler Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi, Çocuk Hakları Sözleşmesi ve diğer uluslararası sözleşmelerin ciddi ihlali anlamına geliyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 22 Nisan 2010 tarihli kararında Hocalı’daki olayları savaş suçu veya insanlığa karşı suç olarak değerlendirdi. Bugüne kadar 18 ülke parlamentosu ve ABD’nin 24 eyalet meclisi, Hocalı’yı soykırım olarak tanıdı.
Hocalı’nın kontrolünün geri alınması
Azerbaycan ordusu, 19 Eylül 2023’te düzenlediği operasyonla Hocalı’yı yeniden Azerbaycan’ın kontrolüne geçirdi.
