Rus rublesi, küresel enerji krizinin ortasında genişleyen dış ticaret dengesizlikleri ve Rusya Merkez Bankası’nın sıkı para politikasının etkisiyle son üç yılın en güçlü seviyelerine ulaştı. Mart ortasından bu yana dolar ve euro karşısında %20'den fazla değer kazanan ruble, ocak ayındaki 115 seviyelerinden 71 rubleye kadar geriledi. Bu kur hareketi, ABD’nin Rus petrolüne yönelik yaptırım muafiyetlerini uzatması ve Ortadoğu'daki gerilimlerin enerji fiyatlarını yukarı çekmesiyle hız kazandı. Ancak İngiliz Financial Times gazetesinin yayımladığı analize göre, enerji ihracatından gelen bu rüzgar, Rusya ekonomisinin diğer hayati damarlarını tıkayan bir krize dönüşmüş durumda.
İhracatçılar için gizli bir vergi yükü
Ekonomisi büyük ölçüde dış satıma dayalı olan Rusya'da, ulusal para biriminin bu denli keskin bir şekilde güçlenmesi iş dünyasında ciddi bir tedirginlik yaratıyor. Moskova merkezli aracı kurum Finam'ın analistlerine göre, güçlü ruble ülkeye faydadan çok zarar getiriyor. Rus bankacılık sektörünün üst düzey yöneticileri ise aşırı değerli kurun, küresel pazarda rekabet etmeye çalışan ihracatçılar üzerinde adeta "fiili bir vergi" yükü oluşturduğunu belirtiyor. Yaptırımlar ve ekonomik durgunluk sebebiyle ithalatın zayıf kalması enflasyonu frenlese de, yerel üreticilerin kâr marjlarını tamamen eritiyor.
Putin ve sanayicilerden ortak şikayet
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de bu ay katıldığı bir sanayi konferansında, "güçlü rubleyi" ulusal ekonominin karşı karşıya olduğu en "üzücü" ve çözülmesi gereken başlıklar arasında gösterdi. Kurun ulaştığı seviye, Rus bütçesinin beşte birini oluşturan enerji sektörü dışındaki demir, çelik, gübre ve özellikle buğday gibi stratejik ihraç kalemlerini doğrudan vurdu. Tarım piyasası analistleri, kur baskısının Rus tahıl ticaretini adeta durma noktasına getirdiğini, ihracatçıların hem kârlı kalabilecekleri hem de uluslararası rekabeti koruyabilecekleri bir fiyat belirlemekte çaresiz kaldıklarını vurguluyor.
Petrol fiyatlarında ruble bazlı erime
Son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler, bütçe matematiğini daha da karmaşık hale getirdi. Dün paylaşılan Reuters hesaplamalarına göre, Rus petrolünün ruble cinsinden varil fiyatı, rublenin aşırı değerlenmesi ve küresel ham petrol fiyatlarındaki hafif gevşemenin etkisiyle mayıs ayının ilk üç haftasında, nisan ayı ortalamasına kıyasla %11 oranında gerileyerek 7.299 rubleden 6.518 rubleye düştü. Her ne kadar bu rakam Rusya'nın 2026 yılı federal bütçesinde öngörülen 5.440 rublelik taban fiyatın yaklaşık %20 üzerinde kalarak geçici bir tampon sağlasa da, gelirlerdeki erime trendini gizlemeye yetmiyor.
Bütçede trilyonluk açık riski kapıda
Ekonomi Bakanlığı ve iş dünyası lobi grupları, sıkı iş gücü piyasası ve lojistik engellerin yanı sıra güçlü kurun "ihracatı öldürdüğü" konusunda hemfikir. Yılın ilk dört ayında enerji gelirlerinin geçen yıla oranla %40 azaldığı Rusya'da, CMASF gibi önde gelen ekonomik düşünce kuruluşları tehlikeye dikkat çekiyor. Analistler, mevcut kur seviyelerinin devam etmesi halinde yıl sonuna kadar devlet bütçesinde 1,6 trilyon ila 1,7 trilyon rublelik (yaklaşık 22,5 - 24 milyar dolar) devasa bir açık oluşabileceğini öngörüyor.
Hükümet harcama kısıntılarını masaya yatırdı
Mali baskıların tırmanması üzerine Kremlin yönetiminden de kritik bir hamle geldi. Rusya Maliye Bakanı Anton Siluanov, Kommersant gazetesine verdiği demeçte, değişen makroekonomik koşullar nedeniyle bu yılki bütçe planlamasının yeniden gözden geçirildiğini ve savunma ile sosyal taahhütler dışındaki alanlarda harcama kesintilerinin masaya yatırıldığını açıkladı. Bu risklere rağmen uzmanlar, Rusya Merkez Bankası'nın dalgalı kur rejimine olan bağlılığını koruyacağını ve rubleyi zayıflatmak için olağan dışı müdahalelere ancak kurun "ekstrem" seviyelere ulaşması halinde başvuracağını öngörüyor.
