Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, merkezi yönetim bütçesinden araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ayrılan payda akademik çalışmaların ağırlığı artıyor. 2025 yılında 253 milyar 544 milyon lira olarak gerçekleşen Ar-Ge harcamalarının ardından, 2026 yılı bütçesinde bu faaliyetler için 308 milyar 568 milyon lira ödenek ayrılması kararlaştırıldı. Söz konusu bütçe planlamasında, üniversitelerin yürüttüğü genel bilgi gelişimi projeleri en büyük payı almaya devam ediyor.
Akademik araştırmalara bütçe önceliği verildi
Ar-Ge fonlarının sosyoekonomik hedeflere göre dağılımında üniversiteler ilk sırada yer alıyor. 2025 yılında merkezi yönetim bütçesinden yapılan harcamaların yüzde 64,9’u üniversitelerin genel bilgi gelişimi faaliyetlerine aktarıldı. Bütçe başlangıç ödenekleri esas alınarak hazırlanan 2026 projeksiyonunda ise bu oranın yüzde 69,5 seviyesine yükseltilmesi hedefleniyor. Akademik kurumların araştırma kapasitesini desteklemeye yönelik bu strateji, bütçenin temel eksenini oluşturuyor.
Sektörel dağılım ve hedefler belirlendi
Üniversitelerin ardından Ar-Ge fonlamasında endüstriyel üretim ve teknoloji alanları öne çıkıyor. 2025 yılında endüstriyel üretim ve teknoloji yüzde 11,5, genel bilgi gelişimi (diğer kaynaklardan finanse edilen) yüzde 5, tarım yüzde 4,4 ve eğitim yüzde 4,4 oranında pay aldı. 2026 yılı için belirlenen ödenek planlamasında ise endüstriyel üretim ve teknoloji yüzde 8,9 ile ikinci sırada yer alırken, genel bilgi gelişimi (diğer kaynaklardan finanse edilen) yüzde 5,5, tarım yüzde 4,7 ve savunma yüzde 4 oranında pay alacak şekilde sıralandı.
Uluslararası iş birliklerine kaynak ayrıldı
Merkezi yönetim bütçesi, uluslararası Ar-Ge programlarına da önemli bir kaynak sağlıyor. 2025 yılında bu programlar için 1,82 milyar lira ayrılırken, harcamaların alt kategorilerinde 987 milyon lira ile Avrupa çapında yürütülen programlar ilk sırada yer aldı. Bunu 435 milyon lira ile ikili veya çok taraflı kamu Ar-Ge programları ve 402 milyon lira ile uluslararası faaliyet yürüten kuruluşlara gönderilen kamu fonları izledi. 2026 yılı için ise uluslararası Ar-Ge programlarına 1,95 milyar lira tahsis edildi. Bu ödeneğin 1 milyar lirası Avrupa çapındaki programlara, 489 milyon lirası uluslararası kuruluşlara ve 460 milyon lirası ikili veya çok taraflı programlara ayrıldı.
Bütçe ve GSYH içindeki ağırlık ölçüldü
Ar-Ge harcamalarının genel ekonomi içerisindeki yeri de istatistiklere yansıdı. 2025 yılında gerçekleştirilen 253 milyar 544 milyon liralık harcamanın merkezi yönetim bütçesi içindeki oranı yüzde 1,58 olarak hesaplandı. Aynı dönemde 63 trilyon 20 milyar 906 milyon lira olarak kaydedilen Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) verileri dikkate alındığında, Ar-Ge harcamalarının GSYH içerisindeki payı yüzde 0,40 olarak gerçekleşti.
