Küresel ısınmanın deniz suyu sıcaklıklarını artırmasıyla birlikte Akdeniz ve Ege’de hızla yayılan istilacı gümüş yanaklı balon balığına (lagocephalus sceleratus) karşı Yunanistan radikal bir adım attı. Türkiye'nin ardından komşu Yunanistan da balıkçıları bu tehlikeli türü avlamaya teşvik etmek amacıyla geniş kapsamlı bir pilot mücadele programı başlattı. Yunanistan Kırsal Kalkınma ve Gıda Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, Avrupa Birliği fonlarıyla desteklenen program kapsamında toplam 1,5 milyon Euro’luk bir bütçe ayrıldı ve yakalanan balıkların kilogramı başına 5,33 Euro (yaklaşık 286 TL) ödeme yapılması kararlaştırıldı.
Kıbrıs'tan yüzde 52 daha yüksek teşvik verildi
Yunan hükümetinin belirlediği kilogram başına 5,33 Euro'luk bu yüksek meblağ, benzer bir mücadele yürüten Kıbrıs'ın sunduğu ödül miktarından yüzde 52 daha fazla olmasıyla dikkat çekiyor. Bakanlık, bu hamleyle balıkçılara çok daha güçlü bir finansal motivasyon sağlamayı hedefliyor. Avlanan zehirli balon balıklarının ticari olarak satılması veya tüketilmesi tamamen yasak olduğu için, toplanan avlar belirlenen limanlarda kurulacak özel dondurucularda muhafaza edilecek ve ardından özel tesislerde yakılarak imha edilecek. Ayrıca, artan operasyonel maliyetleri dengelemek adına profesyonel balıkçılara geçici yakıt sübvansiyonları da sağlanacak.
Balıkçıların ağlarını parçalayan obur istilacı
Tropikal Hint Okyanusu kökenli olan ve Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e göç eden bu tür, Yunanistan sularında ilk kez 2005 yılında tespit edilmişti. Ancak son yıllarda deniz suyu sıcaklıklarının uzun dönem normallerinin 3 derece üzerine çıkması, bu popülasyonun patlama yapmasına neden oldu. Tavşanı andıran güçlü gaga yapısı ve çelik kutuları bile ısırabilecek dört dişi içeren çene yapısıyla balon balıkları, balıkçıların pahalı ağlarını ve oltalarını parçalayarak ciddi maddi zararlara yol açıyor. Milos Adası açıklarında 30 yıldır balıkçılık yapan Stavros Moraitis, bu obur tür nedeniyle çipura, orfoz ve kalamar avlarının son birkaç yılda yüzde 30 ila 40 oranında azaldığını belirtiyor.
İlk etapta Girit ve Güney Ege'de uygulanacak
Pilot program, istilanın en yoğun hissedildiği Girit ve Güney Ege Denizi bölgelerinde yoğunlaştırılacak. Uygulamanın ilk etapta belirli bölgelerle sınırlı tutulması, kapsam dışı kalan bölgelerdeki yerel balıkçıların tepkisini çekse de bakanlık yetkilileri projenin başarısına göre uygulamanın tüm ülke karasularına genişletilebileceğini ifade ediyor. Vücudunda siyanürden 1000 kat daha güçlü bir nörotoksin (tetrodotoksin) barındıran ve Avrupa genelinde tüketimi kesinlikle yasak olan bu türün, insanlardan kaçınma eğiliminde olduğu ve plajlardaki yüzücüler için doğrudan bir tehlike oluşturmadığı belirtiliyor. Bilim insanları ve yerel balıkçılar birlikleri, bu programın doğru yönde atılmış bir adım olduğunu kabul etmekle birlikte, iklim değişikliğinin bu türün lehine işlediğini ve balon balığının artık bölgede kalıcı olduğunu vurguluyor.
Türkiye'deki mevcut destekleme modeli
Komşuda başlayan bu yeni teşvik sistemi, Türkiye'de uzun süredir başarıyla uygulanan adet/kuyruk başına ödeme modelini akıllara getirdi. Türkiye'de Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülen güncel uygulamada, en tehlikeli tür olan benekli balon balığının adedi için 35 lira, diğer balon balığı türlerinin adedi için ise 10 lira destek ödemesi yapılarak deniz ekosisteminin korunması ve yerel balıkçılara ekonomik katkı sağlanması amaçlanıyor.
