Dünyanın en büyük sosyal medya platformları, ABD’nin Kentucky eyaletinde kırsal bir eğitim bölgesi tarafından açılan davada yaklaşık 27 milyon dolarlık bir uzlaşmaya vardı. Breathitt County Okul Bölgesi (Breathitt County School District) tarafından açılan davada, platformların ürünlerinin çocuklarda bağımlılık yarattığı, gençler arasında kitlesel bir ruh sağlığı krizini tetiklediği ve bu durumun danışmanlık hizmetleri ile ek kadrolar nedeniyle okul kaynaklarını tükettiği öne sürülmüştü. Varılacak olan bu uzlaşma, teknoloji şirketlerinin eğitim kurumları karşısında attığı en somut geri adımlardan biri olarak kayda geçti.
En yüksek fatura Meta'ya kesildi
Kentucky'nin açık kayıt yasaları çerçevesinde kamuoyuna açıklanan resmi belgelere göre, uzlaşma kapsamında en yüksek ödemeyi Instagram ve Facebook'un çatı şirketi olan Meta Platforms yapacak. Meta'nın 9 milyon dolarlık tazminat taahhüdünü, 8'er milyon dolarlık ödemelerle Snap Inc. ve TikTok izleyecek. Google bünyesinde faaliyet gösteren YouTube ise 2 milyon doların biraz üzerinde bir meblağ ödemeyi kabul etti. Bununla birlikte YouTube, sadece finansal tazminat ödemekle kalmayıp öğretmenlerin video içeriklerini sınıflarda daha verimli ve güvenli şekilde kullanabilmesi adına özel eğitim programları sağlamayı taahhüt eden tek şirket oldu. Yapılan tek seferlik bu toplam ödemenin, Breathitt County Okul Bölgesi’nin 25 milyon dolarlık yıllık bütçesini %8 oranında aşması dikkat çekiyor.
İlk duruşma öncesi kritik hamle
Bu uzlaşma, sosyal medya bağımlılığı iddiasıyla bir eğitim kurumu tarafından açılan davalar zincirinde, ABD genelinde ilk kez yapılacak olan jürili duruşmanın da önünü kesmiş oldu. Söz konusu kritik davanın ilk duruşmasının 12 Haziran'da California'nın Oakland kentindeki federal mahkemede görülmesi planlanıyordu. Şirketler yaptıkları yazılı açıklamalarda, bu hukuki süreci dostane bir şekilde çözüme kavuşturmaktan memnuniyet duyduklarını belirtirken, reşit olmayan kullanıcılar için daha güçlü güvenlik önlemlerine ve algoritmik denetimlere yatırım yapmayı sürdüreceklerini bildirdi.
Sırada bekleyen binlerce dava ve milyarlarca dolarlık risk
Kentucky'deki bu yerel okul bölgesiyle uzlaşmaya varılmış olması, sosyal medya devleri için hukuki krizin bittiği anlamına gelmiyor. Benzer gerekçelerle yargı yoluna başvuran 1.300'den fazla eğitim bölgesi daha mahkeme salonlarında sırasını bekliyor. Bloomberg Intelligence analistlerinin tahminlerine göre, mevcut dava havuzu ve olası emsal kararlar, teknoloji şirketlerine toplamda 400 milyar dolara kadar ulaşabilecek devasa bir mali sorumluluk doğurabilir. Federaller nezdindeki bir sonraki test davasının, Arizona'nın Tucson kentindeki bir okul bölgesine odaklanarak Şubat 2027'de görülmesi planlıyor. Son dört yılda bireyler, okul aile birlikleri ve eyalet başsavcıları tarafından sosyal medya şirketlerine karşı açılan toplam dava sayısı ise 6 bini aşmış durumda.
Tütün endüstrisi taktikleri ve ağır tazminat geçmişi
Davacı taraflar, büyük teknoloji firmalarını ürünlerini tıpkı geçmişteki büyük tütün şirketlerinin sigarayı tasarladığı gibi bağımlılık yapıcı unsurlarla donatmakla ve bilerek reşit olmayan çocukları hedef almakla suçluyor. Sınırsız kaydırma akışları ve otomatik video oynatma gibi özelliklerin çocuklarda depresyon, anksiyete, yeme bozuklukları ve intihar eğilimlerini artırdığı iddia ediliyor. Şirketler için bu cezalar bir ilk de değil; nitekim geçtiğimiz mart ayında Los Angeles ve New Mexico'da görülen ayrı davalarda Meta ve YouTube, çocuk koruma yetersizlikleri ve ağır duygusal zararlar verdikleri gerekçesiyle milyonlarca dolarlık tazminat cezalarına çarptırılmıştı. Ayrıca Kentucky eyaleti, Meta'ya karşı yaklaşık 40 milyar dolar tutarında sivil ceza talebiyle ağustos ayında Oakland'da görülecek ayrı bir büyük davanın da hazırlığını sürdürüyor.
