Meta, platformlarının çocuk ve genç kullanıcıları kasıtlı olarak hedef aldığı ve ruh sağlıklarına zarar verdiği gerekçesiyle açılan davalarla karşı karşıya kalırken, yaklaşan jüri duruşması şirket tarihinin en kritik hukuki sınavlarından biri olarak değerlendiriliyor. California ve New York başta olmak üzere 30 ABD eyaletinin 2023 yılında başlattığı dava; çocuklara ilişkin federal ve eyalet düzeyindeki gizlilik yasalarının sistematik biçimde ihlal edildiği iddiasına dayanıyor. ABD nüfusunun yaklaşık üçte ikisini temsil eden davacı eyaletler, Meta'dan 1 trilyon doları aşan maddi tazminatın yanı sıra platformların çalışma prensiplerinde kapsamlı reformlar talep ediyor.
Sosyal medya deneyimini değiştirecek talepler
Eyaletlerin mahkemeye sunduğu talepler, Meta bünyesindeki Instagram ve Facebook'un temel işleyişini hedef alıyor. Davacı taraflar, genç kullanıcılar için şu zorunlu düzenlemelerin getirilmesini istiyor:
Ebeveyn onay ve doğrulama süreçlerinin zorunlu kılınması,
Dopamin döngüsünü tetikleyen içerik öneri algoritmalarının değiştirilmesi,
Yüz ve beden görünümünü değiştiren filtrelerin kaldırılması,
Video içeriklerinde otomatik oynatma ve sonsuz kaydırma özelliklerinin sonlandırılması,
Gençlerin birden fazla hesap oluşturmasının teknik olarak engellenmesi,
Instagram Hikayeleri gibi kaybolan ya da geçici gönderi formatlarının kaldırılması.
Eyalet savcıları, bu özelliklerin tamamının kullanıcıları platformlarda mümkün olduğunca uzun süre tutmak amacıyla bilinçli olarak tasarlandığını öne sürüyor. Meta'nın sık bildirimler yoluyla gençlerin ekran başından ayrılmasını zorlaştırdığı ve büyüme hedefleri doğrultusunda çocukları bağımlı hale getirerek istismar ettiği iddia ediliyor.
Piyasa değeri yaklaşık 1,5 trilyon dolar olan Meta ise suçlamaları reddediyor. Şirket sözcüsü, gençlerin güvenliğini destekleme konusundaki kararlılıklarının mahkeme sürecinde kanıtlarla ortaya konulacağını açıkladı. Dava dosyasını, kamuoyunda yankı uyandıran davalardaki kararlarıyla tanınan California Bölgesi Baş Federal Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers yürütüyor.
Emsal karar: Sosyal medya "kamu düzenini bozan unsur" sayıldı
New Mexico eyaletinde kısa süre önce sonuçlanan benzer bir davada mahkeme, Meta'ya 942 milyon dolar para cezası vererek 18 yaş altı kullanıcılar için beğeni sayılarının kaldırılması, çıplaklık içeren içerik iletiminin engellenmesi ve gece saatlerinde bildirimlerin sınırlandırılması yönünde hüküm kurdu. Yargıç Biedscheid, Meta'yı çevreyi kirleten bir fabrikaya benzeterek ilk kez bir sosyal medya şirketini resmi olarak "kamu düzenini bozan kuruluş" ilan etti. Meta karara itiraz edeceğini duyururken, 30 eyaletin ortak davasının kabul edilmesi halinde bu kısıtlamaların tüm ABD genelinde uygulanması gerekecek.
Beğeni sayıları ve psikolojik etkiler
Dava dosyasına giren şirket içi belgeler ve araştırmalar, platformlardaki etkileşim ölçütlerinin gençler üzerindeki olumsuz psikolojik etkilerini ortaya koyuyor. Dava sürecinde sunulan iki milyonu aşkın belgede, beğeni sayılarının "sosyal kıyaslama" mekanizmasını tetiklediği ve bu durumun artan yalnızlık, bozulmuş beden algısı ile depresyon riskini beraberinde getirdiği belirtiliyor. 30'u aşkın eyaletin hukuk temsilcileri, Meta'nın işleyiş modelinin giderek derinleşen gençlik ruh sağlığı krizinde doğrudan pay sahibi olduğunu savunarak mahkemeden kapsamlı kısıtlama kararları talep ediyor.
