12 Ağustos 2026'da gerçekleşecek tam Güneş tutulması, Ay'ın Güneş'i tamamen örtmesiyle yıldızımızın normal şartlarda görülemeyen dış atmosferini, yani koronayı ortaya çıkaracak. Bilim insanları, Güneş'in sürekli değişen manyetik alanı nedeniyle bu tutulmada görülecek koronanın kendine özgü bir yapıya sahip olabileceğini belirtiyor.
Her tam Güneş tutulmasında ortaya çıkan görüntünün farklı olmasının temel nedenlerinden biri Güneş koronası. Güneş'in dış atmosferini oluşturan korona, yıldızın değişken manyetik alanı tarafından şekillendiriliyor. Bu nedenle koronanın yapısı zaman içinde sürekli değişiyor.
12 Ağustos'taki tutulma sırasında görülecek korona da Güneş'in 25. aktivite döngüsündeki belirli bir döneme ait benzersiz bir görüntü sunacak. Tutulmanın sona ermesiyle birlikte aynı manyetik yapı bir daha tamamen aynı biçimde görülmeyecek.
Güneş'in gizli atmosferi ortaya çıkacak
Güneş'in koronası normal koşullarda, yıldızın çok daha parlak görünen fotosferinin ışığı nedeniyle seçilemiyor. Ancak tam Güneş tutulması sırasında Ay fotosferi tamamen örttüğünde, koronanın beyaz ışık saçan uzantıları görünür hale geliyor.
Güneş koronası, yıldızın çevresinden milyonlarca kilometre uzaklığa kadar uzanabiliyor. Tam tutulma sırasında Ay'ın karanlık silüetinin çevresinde beyaz akıntılar ile pembe veya kırmızı renkli çıkıntılar görülebiliyor.
Bilim insanlarına göre insan gözü, koronanın karmaşık yapısını ve derinlik hissini fotoğraf makinelerinden daha farklı algılayabiliyor. Bu nedenle tutulma sırasında çıplak gözle görülen görüntünün fotoğraflara tamamen aynı şekilde yansıması mümkün olmayabiliyor.
Her Güneş tutulmasında korona neden farklı görünüyor?
Güneş koronası son derece sıcak plazmadan oluşuyor ve Güneş'in manyetik alanı tarafından şekillendiriliyor. Manyetik alanın sürekli değişmesi, koronanın görünümünün de tutulmadan tutulmaya farklılaşmasına neden oluyor.
Güneş yaklaşık 11 yıllık aktivite döngülerinden geçiyor. Bu döngünün en hareketli dönemi olan solar maksimum sırasında çok sayıda güneş lekesi ortaya çıkıyor. Güçlü manyetik alanlarla bağlantılı bu bölgeler, güneş patlamaları ve koronal kütle atımları gibi olayların oluşmasına da zemin hazırlıyor.
Koronanın görünümü son anda değişebilir
12 Ağustos'taki tutulma, Güneş'in 25. aktivite döngüsünün zirvesinden yaklaşık iki yıl sonra gerçekleşecek. NASA ve NOAA verilerine göre bu döngü Ekim 2024'te zirve yaptı ve 2026'daki tutulma döngünün düşüş aşamasına denk geliyor.
Bilim insanları, tutulma günü koronanın tam olarak nasıl görüneceğinin önceden kesin biçimde belirlenemeyeceğine dikkat çekiyor.
Güneş'in yaklaşık 27 günde bir kendi ekseni etrafında dönmesi nedeniyle tutulmadan kısa süre önce Güneş'in kenarına doğru hareket eden büyük bir aktif güneş lekesi bölgesi, koronanın görünümünü önemli ölçüde değiştirebilir.
Kırmızı ve pembe çıkıntılar görülebilir
Tam tutulmanın dikkat çekici görüntülerinden biri de Ay'ın kenarında beliren pembe veya kırmızı renkli yapılar olabilir. Prominens olarak adlandırılan bu yapılar, Güneş yüzeyindeki manyetik alanlar tarafından askıda tutulan dev hidrojen plazması oluşumlarıdır.
Güneş'in daha aktif olduğu dönemlerde prominenslerin görülme ihtimali de artıyor. Günler veya haftalar boyunca varlıklarını sürdürebilen bu yapılar sayesinde tutulmadan önce hidrojen alfa görüntüleri kullanılarak Güneş'in kenarında hangi prominenslerin bulunduğu tahmin edilebiliyor.
12 Ağustos'taki tutulmada Ay'ın Güneş'e görünen boyutunun yalnızca biraz daha büyük olması nedeniyle tam tutulmanın en fazla 2 dakika 18 saniye sürmesi bekleniyor. Bu geometrinin, Güneş'in farklı bölgelerindeki daha küçük prominenslerin aynı anda görülebilmesine imkan sağlayabileceği belirtiliyor.
Tam tutulma hangi bölgelerden izlenebilecek?
12 Ağustos 2026'daki tam Güneş tutulması Grönland, İzlanda, İspanya, Balear Adaları, Portekiz ve Rusya'nın bazı sınırlı bölgelerinden gözlemlenebilecek.
Tutulma sırasında Ay'ın Güneş'i tamamen örtmesiyle yıldızımızın gizli atmosferi kısa süreliğine görünür hale gelecek. Ancak Güneş'e doğrudan bakmak gözlerde kalıcı hasara yol açabileceğinden, tutulmanın kısmi evrelerinde uygun güneş gözlüğü yerine yalnızca güneş gözlemi için üretilmiş güvenli filtrelerin kullanılması gerekiyor.
