Bazı insanlar normal işitme yetisine ve sağlıklı duygusal tepkilere sahip olmalarına rağmen müzikten hiçbir keyif almıyor. Bilim dünyasında “özgül müzikal anhedoni” olarak adlandırılan bu durumun nedenleri, yapılan yeni çalışmalarla daha net anlaşılmaya başlandı.
sorun işitmede değil, ödül sisteminde
Trends in Cognitive Sciences dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, müzikten haz almayan bireylerin beyinlerinde işitsel bölgeler normal şekilde çalışıyor. Ancak bu bölgelerden çıkan sinyaller, ödül ve haz duygusunu yöneten beyin ağlarına yeterince aktarılamıyor. Yani sorun müziği duymakta değil, müziğin beyinde ödüle dönüşememesinde yatıyor.
beyindeki bağlantı kopukluğu nasıl işliyor?
Araştırmacılar, yaklaşık on yıl önce tanımlanan müzikal anhedoninin nörolojik temelini ayrıntılı biçimde inceledi. Elde edilen bulgular, müziği algılayan beyin bölgeleri ile ödül sistemi arasındaki iletişimin zayıf olduğunu ortaya koydu.
Barselona Üniversitesi’nden sinirbilimci Josep Marco-Pallarés, benzer mekanizmaların farklı ödül türlerine verilen bireysel tepkileri de açıklayabileceğini belirterek, bu alandaki çalışmaların anhedoni, bağımlılık ve yeme bozuklukları gibi konulara ışık tutabileceğini ifade etti.
müzikten alınan haz nasıl ölçülüyor?
Araştırma ekibi, müzikten alınan keyfi ölçmek için Barselona Müzik Ödül Ölçeği (BMRQ) adlı standart bir anket geliştirdi. Bu ölçek;
- duygusal tepki,
- ruh hali düzenleme,
- sosyal bağ kurma,
- bedensel hareket (dans etme),
- yeni müzik arayışı
olmak üzere beş farklı boyutu değerlendiriyor. Müzikal anhedonisi olan bireyler, bu alanların tamamında düşük puan alıyor.
beyin görüntüleme sonuçları ne söylüyor?
Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) sonuçları, bu kişilerin melodileri tanımakta zorlanmadığını ancak müzik dinlerken ödül devrelerinde düşük aktivite görüldüğünü ortaya koydu. Aynı kişilerin para kazanma gibi diğer ödüllere normal tepkiler vermesi, sorunun ödül sisteminin kendisinden değil, müzikle olan bağlantısından kaynaklandığını gösterdi.
genetik ve çevresel faktörler etkili
Araştırmacılara göre müzikal anhedoninin kesin nedeni henüz bilinmiyor. Ancak genetik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülüyor. İkizler üzerinde yapılan çalışmalara göre, müzikten alınan hazdaki farklılıkların yaklaşık yüzde 54’ü genetik faktörlerle açıklanabiliyor.
