Plastik üretimi ve tüketimi mevcut hızla devam ederse, insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerin gelecekte iki katına çıkabileceği belirtildi. Uzmanlık dergisi The Lancet Planetary Health’te yayımlanan yeni araştırma, plastiğin küresel sağlık yükünü farklı senaryolar üzerinden değerlendirdi.
Plastik artık insan vücudunda da tespit ediliyor
Günümüzde mikroplastik yalnızca doğada değil, insan vücudunda da tespit ediliyor. Araştırmalara göre mikroplastik parçacıkları kan, akciğer, beyin ve hatta yeni doğan bebeklerin ilk dışkısında dahi bulunuyor.
Küresel plastik tüketimi hızla artıyor
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı’na (OECD) göre küresel plastik tüketimi 2060 yılına kadar neredeyse üç katına çıkabilir. Plastik ürünlerin yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan emisyonlar ise sağlık açısından ciddi riskler barındırıyor.
Ham petrol ve doğal gaz çıkarımından üretime, taşımadan geri dönüşüme kadar tüm süreçlerde sera gazları, ince partiküller ve zararlı kimyasallar açığa çıkıyor.
Plastik kaç yaşam yılına mal oluyor?
Araştırmada sağlık etkilerini ölçmek için DALY (Disability-Adjusted Life Years) ölçütü kullanıldı. Bir DALY, ölüm ya da hastalık nedeniyle kaybedilen sağlıklı yaşam yılını ifade ediyor.
Çalışmaya göre:
- 2016 yılında plastik kaynaklı etkiler nedeniyle 2,1 milyon sağlıklı yaşam yılı kaybedildi.
- Her şeyin bugünkü gibi devam ettiği senaryoda bu sayı 2040’ta 4,5 milyon DALY seviyesine çıkıyor.
- En iyimser senaryoda bile kayıp 2,6 milyon DALY olarak hesaplanıyor.
Plastik ve hava kirliliği ilişkisi
Uzmanlara göre plastik, yaşam döngüsü boyunca insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının yaklaşık %4,5’ine katkı sağlıyor. Bu oran enerji ve tarıma kıyasla daha düşük olsa da, plastik kaynaklı emisyonlar hava kirliliğinin önemli bileşenlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Görünmeyen riskler hesaba katılamadı
Araştırmacılar, veri eksikliği nedeniyle mikroplastik ve nanoplastiklerin doğrudan sağlık etkilerini hesaplamaya dahil edemediklerini belirtti. Plastik ürünlerden sızan kimyasalların uzun vadeli etkileri de tam olarak ölçülemedi.
Çözüm: Daha az plastik üretimi
Bilim insanları, sağlık risklerini azaltmanın en etkili yolunun daha az yeni plastik üretimi olduğunu vurguluyor. Bunun için:
- Gereksiz plastik tüketiminin azaltılması,
- Çoklu kullanım sistemlerinin yaygınlaştırılması,
- Tehlikeli kimyasalların malzemelerden çıkarılması
öneriliyor.
Küresel anlaşma girişimi başarısız oldu
Uzmanlar, plastik sorununa kalıcı çözüm için hukuken bağlayıcı küresel bir plastik anlaşmasının önemine dikkat çekiyor. Ancak 2025’te Cenevre’de düzenlenen BM Plastik Zirvesi’nde, yeni plastik üretimini sınırlayacak adımlar konusunda uzlaşma sağlanamadı.
