Cildimizden vücuda girip kan dolaşımına karışıyor, yumurtalarını karaciğer, akciğer ve cinsel organlara bırakıyor. Yıllarca tespit edilemeden ilerleyebiliyor. Bilim insanları, bugüne kadar yeterince ciddiye alınmayan şistozomiyaz hastalığına yol açan parazitlerin kontrolden çıkabileceği uyarısında bulundu.
250 milyon kişi tedavi görüyor
Her yıl dünya genelinde yaklaşık 250 milyon kişi şistozomiyaz nedeniyle tedavi görüyor. Vakaların büyük bölümü, bu paraziti taşıyan salyangozların yaygın olduğu Afrika’da görülüyor. Ancak hastalık sadece bu kıtayla sınırlı değil. Çin, Venezuela ve Endonezya’nın da aralarında bulunduğu 78 ülkede bulaş tespit edilmiş durumda.
Türkiye için de risk kapıda
Türkiye’de bugüne kadar yalnızca yurt dışından dönen kişilerde şistozomiyaz vakalarına rastlandı. Ancak Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) göre bu tablo değişebilir. Örgüt, parazitin evrim geçirerek yeni coğrafyalarda hayatta kalmaya adapte olduğunu açıkladı.
Parazitler evrim geçiriyor
WHO, bu uyarıyı Dünya Göz Ardı Edilen Tropik Hastalıklar Günü kapsamında yaptı. Bir milyar kişiyi etkilemesine rağmen yeterince önemsenmeyen bu hastalıklar arasında şistozomiyaz da yer alıyor.
Şistozomiyaz nedir?
Hastalık, parazit larvaları taşıyan salyangozların yaşadığı sulara giren insan ve hayvanlarda görülüyor. Larvalar, deriyi eriterek vücuda giriyor ve kan damarlarında yaşamaya başlıyor. Dişi parazitlerin bıraktığı yumurtalar bazen dışkı ve idrarla atılırken, bazen de vücutta birikiyor.
Organ yetmezliğine kadar ilerleyebiliyor
Vücutta kalan yumurtalara bağışıklık sistemi saldırıyor ve bu süreçte çevre dokular da zarar görüyor. Bu durum, zamanla ciddi organ hasarlarına ve yetmezliğe yol açabiliyor.
Cinsel organları etkileyen sessiz tehdit
Bazı vakalarda yumurtalar cinsel organlarda birikiyor. Üriner şistozomiyaz olarak adlandırılan bu durum; ağrıya, kısırlığa, kanser riskine ve ağır vakalarda ölüme neden olabiliyor. Ayrıca HIV bulaşma riskini de artırıyor.
İnsan ve hayvan parazitleri melezleşti
Malavi’deki Liverpool Wellcome Klinik Araştırma Programı’ndan Prof. Janelisa Musaya, parazitin insan ve hayvanlarda görülen türlerinin melezleştiğini ortaya koyduklarını söyledi. Bu melezlerin hem insanlara hem hayvanlara bulaşabilmesi, hastalığın kontrolünü zorlaştırıyor.
“Buzdağının sadece görünen kısmı”
Araştırmalara göre incelenen örneklerin yüzde 7’sinde melez parazit tespit edildi. Ancak testlerin sınırlı bölgelerde yapılması nedeniyle bu oranın gerçeği yansıtmadığı düşünülüyor. Musaya, mevcut verilerin “buzdağının sadece görünen kısmı” olduğunu belirtiyor.
Testlerde yakalanamıyor, başka hastalıklarla karışıyor
Yeni çalışmalar, melez parazitlerin özellikle cinsel organları etkilediğini ancak testlerde kolayca tespit edilemediğini ortaya koyuyor. Bunun nedeni, yumurtaların mikroskop altında klasik parazit yumurtalarına benzememesi. Belirtiler ise sık sık cinsel yolla bulaşan hastalıklarla karıştırılıyor.
Avrupa’nın güneyinde alarm veren vakalar
İklim değişikliği ve artan seyahatler nedeniyle parazitin yayılım alanı genişliyor. Son yıllarda Avrupa’nın güneyinde melez parazitlerin yol açtığı salgınlar rapor edildi.
WHO: Küresel bir endişe kaynağı
WHO yetkilisi Dr. Amadou Garba Djirmay, durumun artık küresel bir endişe kaynağına dönüştüğünü söyledi. 2006-2024 arasında vakalarda yüzde 60’lık düşüş sağlansa da, göz ardı edilen tropik hastalıklarla mücadele için ayrılan fonların 2018-2023 döneminde yüzde 41 azalması endişeleri artırıyor.
