Pelin Pınar Giritlioğlu-Kentsel dönüşüm sürecinde mülksüzleşebilirsiniz!

Pelin Pınar Giritlioğlu hakkında…

Pelin Pınar Giritlioğlu Yıldız Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama bölümünden mezun. Bunun arkasından İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nde Restorasyon programında yüksek lisansını ve aynı üniversitede Şehir ve Bölge Planlama bölümünde doktora eğitimini tamamladı. 1992 yılından bu yana İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler fakültesi, Siyaset bilimi ve Kamu yönetimi bölümü kentleşme ve çevre sorunları anabilim dalında görev yapıyor. Bu dönem Şehir Plancılar Odası şube başkanlığını da yürütüyor.

S.A: Gezi davasında tutuklanan Tayfun Kahraman’dan sonra SPO şube başkanlığını yürütüyor olmanın sizde nasıl bir etkisi oldu?

P.G: Biz Tayfun’la aslında uzun yıllar beraber çalıştık. Tayfun önce şubemiz çalışanı olarak bizimle beraberdi. Daha sonradan yönetim kurulunda yer aldı ve yönetim kurulu başkanlığını yaptı. Biz o dönemler de aslında kentlere yönelik mücadelelerde hep birlikte çalışma fırsatını bulduk. O dönemden bu yana da aynı inançla aynı mücadeleleri sürdürmeye devam ettik. Onun içeride bizim dışarıda olmamız bu anlamda çok da fark etmiyor. Biz biliyoruz ki nerede olursak olalım kentleri, kamusal alanları, doğayı çevreyi hep birlikte korumaya bunlara yönelik müdahalelerle mücadele etmeye devam edeceğiz. Biz odamızda aslında bir tür bayrak yarışı sürdürüyoruz. Yönetim kurulunun başında kimin olduğu çok ta önemli değil. Biz 14 kişi olarak burada görev alıyoruz ve aslında bütün bu mücadeleyi de hep birlikte aldığımız kararlarla sürdürüyoruz. Tayfun o gün ne yapıyorsa bugün bende onu yapıyorum. Biz her zaman duruşumuzla, durduğumuz yerle tarafsız ve bilimden yana olmayı seçtik. Bunu odak alarak, hedef alarak faaliyetlerimizi gerçekleştirdik. Bugünde aynı şekilde davranmaya devam ediyoruz bu anlamda Tayfun o gün ne yapıyorsa bende bugün onu yapmaya devam ediyorum.

S.A: Kasım ayında, Dünya Şehircilik gününde Eskişehir de düzenlenen kolokyumdan ne gibi sonuçlar çıktı, özetleyebilir misiniz?

P.G:  Bu yıl ki Dünya Åžehircilik günü konusunu, Toplumda bir mekanda adalet olarak seçmiÅŸtik. Çokta anlamlı oldu. Gezi parkı davasında hukuksuz ve haksız olarak tutuklanan arkadaÅŸlarımız adına bu toplantının bu temayla düzenlenmesi çok önemliydi. Biz burada birkaç baÅŸlık belirlemiÅŸtik. Bunlardan bir tanesi adalet, doÄŸa ve iklim baÅŸlığıydı. Bu baÅŸlık altında ekolojik adaleti, çevre hakkını, enerji ve alt yapıyı, ekolojik yurttaÅŸlığı, doÄŸa temelli krizleri ve bunların çözümlerini, ekolojik hukuku, çevre hukukunu, iklim adaletini, iklim krizlerini ve bunların dünya üzerindeki etkilerini, kentler üzerindeki etkilerini, iklim mülteciliÄŸini, eko sosyalizmi, politik ekolojiyi konuÅŸtuk. Ä°kinci baÅŸlık olarak, Adalet mekan ve toplum baÅŸlığını seçmiÅŸtik.

Hem toplumda hem de mekan da adalet

Bu başlık altında da kent hakkını, mekânsal adaleti, adil kenti konuştuk. Bu kapsamda barınma hakkı önemli başlıklardan bir tanesiydi. Kamusal hizmetlerine ne kadar adil, adaletli bir şekilde erişebiliyoruz. Ya da demokrasi ve karar alma süreçlerine ne kadar adil bir şekilde katılabiliyoruz, adil bir kent yönetimi nasıl olmalı, konut politikaları, kamusal özel mekan diyalektiği, göç nüfus dağılımı, kırsal alanlar, bölgesel gelişimdeki eşitsizlikler, kentsel refah, sağlıklı kentler, kırda ve kentteki dengeler, kentsel yoksulluk, sosyal ayrışma gibi konular da bu seferki Dünya Şehircilik Günü’nün başlıkları arasında yer alıyordu. Bütün bu başlıklar altında aslında biz adalet talep ettik.

Her alanda adalet dedik hem toplumda hem de mekan da adalet dedik. Bunu söylerken Gezi Parkı tutuklularına bir selam göndererek bunu yaptık. Bizim aslında Dünya Şehircilik Günleri’nde belki de her seferinde, bu sefer 46. kollokyum gerçekleştirdik ama aslında her seferinde en temelde talep ettiğimiz şey adaletti. Bu sefer de bu adaleti yüksek sesle bir kez daha tekrar ettik.

S.A: Ülkemizde, özellikle İstanbul’da kentsel dönüşüm konusu güncelliğini her zaman koruyan bir konu, bu dönüşümü nasıl buluyorsunuz ve nasıl olmalı?

P.G:  Kentsel dönüşüm meselesi ülkemizde aslında en başından bu zamana kadar oldukça hatalı politikalar ekseninde yürütüldü. Biz 2003 yılında Åžehir Planlayıcılar Odası olarak bir ulusal kentsel dönüşüm sempozyumu gerçekleÅŸtirmiÅŸtik. Bunun arkasından 2004 yılında uluslararası bir kentsel dönüşüm sempozyumunu, bu sefer Küçükçekmece Belediyesi ile iÅŸ birliÄŸi içerisinde gerçekleÅŸtirdik. Tam da Küçükçekmece Belediyesi’nin TOKÄ° ile bir protokol yaptığı ve Ayazma’daki konutların Halkalı’ya taşındığı dönemde gerçekleÅŸtirdiÄŸimiz bir etkinlikti. Aslında bunları yaparken temel hedefimiz; Batı’nın erken dönem kentsel dönüşümde yaptığı hataları yapmadan yolumuza baÅŸlamak ve devam etmekti. Ancak bu böyle olamadı. 99 depreminin arkasından gündeme gelen kentsel dönüşüm kavramı o yıllardan itibaren aslında hep hatalı bir ÅŸekilde uygulandı. En önemlisi de bunların insan hayatını odağına almayan, insan odaklı bir kentsel dönüşüm politikasının benimsenmemesiydi.

Yerinden etme ve adaletsiz yenileme politikalarının nasıl hayata geçtiğini gördük

Bu sürecin içinde TOKİ’nin 2004 yılında çıkan bir yasa ile güçlendiğini, bu işin merkezi ayağı haline geldiğini gördük. Aynı şekilde belediyeler bu işin yerel ayağı olarak tanımlandılar. Bu anlamda çeşitli yasalar da yürürlüğe girdi. Bunlar aslında kentsel dönüşümün yasal alt yapısını, yasal zeminini oluşturmak üzere atılmış adımlardı. Ancak bu adımlar ne yazık ki çok da doğru bir şekilde kullanılamadı. Ne kurumsal olarak kullanılabildi ne TOKİ bunu doğru kullanabildi ne de aslında politika üretme ve bunları uygulama konusunda yerel ve merkezi yönetimlerde doğru adımlar atabildiler. İlk olarak 5360 sayılı yasa kapsamında yapılan Sulukule ve Tarlabaşı gibi uygulamalarda, yerinden etme ve adaletsiz yenileme politikalarının nasıl hayata geçtiğini gördük.

Çok kolaylıkla mülksüzleşebilirsiniz

 Buralarda açtığımız davalarda kazanımlar da elde etik ama ne yazık ki Yargı’nın uygulamadan daha geç iÅŸlemesi buralarda telafisi imkansız olan sonuçları beraberinde getirdi. BaÅŸtan beri aslında bugünkü duruma da baktığımızda bugün Ä°stanbul’da, Fethi Tepe’de, Tozkoparan’da, Tokatlı Köy’de gördüğümüz uygulamalarda giderek aslında bu sürecin daha da baskıcı daha otokratik, buyurgan, üstenci bir yaklaşımla yürütüldüğünü, yerel yönetimleri sürecin tamamen dışına ittiÄŸini, doÄŸrudan Bakanlık eliyle yürütülür hale geldiÄŸini ve zorlayıcı bir yaklaşımı benimsediÄŸini söyleyebiliyoruz. Kentsel dönüşüme iliÅŸkin yasalarının hepsinin içinde anlaÅŸmadan uzlaÅŸmadan bahsedilir ancak sonraki maddelerinde bunun pekte böyle olmadığını görürsünüz. Yani anlaÅŸtınız anlaÅŸtınız, anlaÅŸmazsanız gayrimenkulünüz satılabilir, baÅŸka birine devredilebilir, Belediye alabilir, 3. ÅŸahıslara satılabilir, Bakanlık’a geçebilir, Hazine’ye geçebilir. Bütün bunların hepsi olabilir.

Çok kolaylıkla mülksüzleşebilirsiniz. Özellikle de yakın zaman önce yürürlüğe giren ‘6A’ maddesi diye tanımladığımız madde. 366 sayılı kanunun mülksüzleşmeyi daha da kolaylaştıran bir yol açtı. Bütün bunlar, bütün bu uygulamalar ülkemizde sürdürülen kentsel dönüşüm uygulamalarının bir yandan yerinden etmelere yol açan, bir yandan mülksüzleştirmeyi beraberinde getiren bir yaklaşımla ele alındığını gösterdi ve bu süreçte aslında konut politikaları, barınma politikaları anlamında da doğru adımlar atılamadığını görmüş olduk. Sosyal konut, gerçek anlamda sosyal konut üretilemedi.

Ucuz konut, erişilebilir konut diye tanımladığımız konutlar sosyal konut diye tanımlandı ama bunlar gerçekten sosyal konut değildi. Dolayısıyla talep odaklı konut politikaları oluşturulamadı ve buna bağlı konut üretimi gerçekleştirilemedi. Varlık ekonomik düzeylerine göre belirlenen hedef kitleler doğru belirlenemedi, dolayısıyla konut edinimi konusunda aslında farklı gelir grupları arasındaki uçurumlar bu süreçte giderek arttı. Kentsel dönüşüm ne yazık ki bugün hala yıkıp yapma yani bir müteahhitlik eylemi olarak görülüyor ülkemizde.

 Yasalarda da böyle tanımlanıyor, uygulamada da bunun böyle ele alındığını görüyoruz. Ancak kentsel dönüşümün sosyal boyutu, ekonomik boyutu, hukuki boyutu, çevresel boyutu, tasarım boyutu gibi birçok boyutunun bu süreçte ele alınmadığını bu yıkıp yapmaya dayalı uygulamalarının sosyal boyuta çözüm bulamadığını, sosyal sorunları çözmeye yeterli olamadığını, toplumsal kapasiteyi güçlendirme konusunda bir etkisi olamadığını bize gösterdi. Bir anayasa mahkemesi kararı var. Bu karar diyor ki, devlet sosyal ve ekonomik görevlerini yerine getirirken yapacağı uygulamalarda yaÅŸam hakkını ortadan kaldıran düzenlemeler yapamaz.

Bugün aslında kentsel dönüşüm uygulamalarında devletin yaptığı tam da bu. İnsanların yaşam hakkını elinden alan ve Anayasa’nın 5. maddesi ile tanımlanan o mutluluk, refah düzeyini temin etme gibi görevlerini tamamen göz ardı eden bir yaklaşımla yürütüldüğünü söyleyebiliyoruz. Bu anlamda doğru kentsel dönüşüm politikalarını ortaya koyma açısından birçok kavramı belki de yeniden tanımlamamız gerekiyor. Bu yasalarla getirilen ve spekülasyona çok açık kavramları yeniden tanımlamamız gerekiyor. Altını doğru doldurmamız gerekiyor ki gerçekten amaca yönelik ve sonuca yönelik adımları bilimsel anlamda atabilelim.

***********************

S.A : Sizin aynı zamanda çok sıkı bir hayvan sever olduğunuzu biliyorum. Her zaman gündemde olan, şu sıralar çok daha gündeme gelen ve kamuoyunun tepkisini de çeken durumlarla ilgili neler söylemek istersiniz? Hayvanların barınma hakkı açısından ayrıca?

Belediyelerin hayvan sahiplendirmeye odaklanması gerekiyor

P.G: Yerel yönetimlerin hayvan sahiplendirme konusunda çok ciddi emek ve kaynak aktarması gerektiÄŸini düşünüyorum. Barınak koÅŸullarında tutmak giderek hastalık riskini, hayvanların saÄŸlığını, yaÅŸam haklarını tehdit eder hale geliyor sayıları artıkça… Belediyeler çok ciddi kısırlaÅŸtırma yapıyorlar ama barınakta kalma süresi uzadıkça hayvanlar salgın hastalıklarla mücadele ediyorlar ve hayatlarını kaybediyorlar. Ve yeterli gıdaya eriÅŸemiyorlar, bunar en temel konular. Bunun isminin barınak deÄŸil baÅŸka bir ÅŸey olması gerekiyor. Belediyelerin hayvan sahiplendirmeye odaklanması gerekiyor. Bizdeki barınaklar kaderine terkedilmiÅŸ gibidir, içinde dışında her yerde hayvanlar gezer, ölüm kampları gibi… Bu süreci, petshoplarda hayvan satışını yasaklamak, yerel ve merkezi yönetim eliyle hayvan sahiplendirmeyi koordine ederek yürütmek gerekiyor. Bu kiÅŸilerin eline bırakıldığında kontrolden çıkarak baÅŸka ticari amaçlara hizmet eder hale geliyor. Burada en büyük güç ve destek sivil toplum kuruluÅŸları ve gönüllüler olacaktır. Onların desteÄŸi ile yerel yönetimlerin örgütlenerek  sahiplendirme ve bakım, saÄŸlık meselelerin birlikte çözülmesi gerekiyor. Aksi takdirde parça parça, birbirinden bağımsız ve kopuk, iyi ve kötü bir sürü ÅŸeyin birlikte ilerlediÄŸini görüyoruz. Geçenlerde güzel bir haber okudum, neresi hatırlamıyorum ama barınağı canlı izleme imkanı tanınmış. Bence güzel bir ÅŸey, en azından kontrolü saÄŸlamak adına güzel bir ÅŸey, etkili bir yöntem ama hayvanların özgür veya bir aileyle yuvada yaÅŸamalarını saÄŸlayacak çok ciddi modellere ihtiyacımız var… Aksi takdirde sonu yok, ne o kadar hayvanı besleyecek kaynak bulunabiliyor, ne saÄŸlık koÅŸulları saÄŸlanabiliyor, sayıları artıkça iyi niyet olsa bile bir süre sonra kontrolden çıkar hale geliyor.

S.A: Benim size sormak istediÄŸim baÅŸka bir konu, bir plancı gözüyle, Ä°stanbul’da çok örneÄŸini görüyoruz; eski tarihi yerleÅŸim bölgeleri, Ä°stiklal caddesi, Eminönü, Sultanahmet bölgesi gibi… Görsel anlamda bazı kimliksizleÅŸen durumlar ortaya çıkıyor.  Halbuki Ä°stanbul gibi güzel bir ÅŸehir, kentsel kimliÄŸi olan bir ÅŸehir için Kentsel kimlik ve görsel kimliÄŸin örtüşmesini nasıl buluyorsunuz? Nasıl deÄŸerlendiriyorsunuz?

P.G: Tüm tarihi mekanlar için konuşacak olursak gerçekten de o kimliği algılama düzeyimiz gittikçe düşüyor. Bunu İstiklal Caddesi’nde de görüyoruz, Eminönü’nde de görüyoruz. Başka tarihi kentlerde de görüyoruz. Hem bir plancı olarak, hem göz düzeyinde baktığımızda alt kattaki ticari işletmelerin tarihi kimliği nasıl bozduğunu, tabelaları, vitrinleri, cephe tasarımları vs. bunlarla beraber görüyoruz. Bir yandan da araç kirliliği, otopark kirliliğini de görüyoruz. Hepsi birden kaos halinde yer alıyor. Aslında Alan yönetimi modeli bunun için iyi bir araçtı. Tarihi yarımada için bir alan yönetim plan yapıldı ve 2005 2006 yılında yönetim alanı olarak belirlendi ve orası için bir yönetim planı var. Aslında yönetim planları bu tip durumları, kaotik düzeni kontrol altına almak için iyi bir yol olabilir. Alan yönetimi Unesco’ nun tanımladığı bir şey. Tarihi Yarımada mesela, dünyanın en büyük alan yönetimi model,.. Tarihi Yarımada da bu dört alan için tanımlanmıştı. Arkeolojik park, Topkapı bölgesi, Süleymaniye, Zeyrek ve etkileşim bölgesi olmak üzere fakat o dönem bizler dedik ki: Bu bölgelerin hiçbirini birbirinden ayıramazsınız, bu bütüncül değil parçacıl bir çözüm olur, o yüzden Eminönü ve o zamanki Fatih ilçesi alanında kalan yerlerin beraber korunmalı yönünde bir karar geliştirdik ve dediğim gibi dünyanın en büyük alan yönetimi planı idi. Orada planlar hazırlandı ama ne yazık ki bakanlığın da yeteri kadar sahip çıkmaması, yeterince kaynak ayırmaması ve son yıllarda ortaya çıkan merkezi yönetim – yerel yönetim siyasi ideoloji farklılığı gibi sebeplerle yeterince sahip çıkılmayan, ve yönetilemeyen bir şeye dönüştü. Bu çalışmanın Beyoğlu bölgesi için de yapılması lazım. Özellikle ticaret ve turizm kimliğinin yoğun olduğu alanlarda böyle bir yönetim modeline çok ihtiyaç var. Bunu kurumsallaştırmadan yeterince çözüm bulmak mümkün olamayacaktır.

S.A : Tarihi yerlerin dışında da, az önce konuÅŸtuÄŸumuz kentsel dönüşüm ve kentin nasıl büyümesi gerektiÄŸi ile ilgili özellikle Kanal Ä°stanbul ve üçüncü havalimanına  baÄŸlantılı olarak Zekeriyaköy, Demirciköy,  Uskumruköy tarafındaki geliÅŸmeleri nasıl deÄŸerlendiriyorsunuz?

Kuzey Ormanlarımız, Avrupa’nın acil korunması gereken yüz ormanın içinde

P.G : Bizim  biliyorsunuz 2009 yılında onaylanmış bir üst ölçek planımız var ki Ä°stanbul’ un kent anayasası diyebiliriz.  Bu plandaki  temel ilkelere baktığımızda, olmazsa olmazlarından biri, Kuzey Ormanlarının korunması ve yapılaÅŸma baskısının kuzeye doÄŸru olmaması yönünde bir karar var. Zekeriyaköy, Göktürk, Uskumruköy, Kuzey Marmara Otoyolu, üçüncü havalimanı ve son olarak eklenen Kanal Ä°stanbul a hepsine birden baktığımızda, bunlara iliÅŸkin bütün kararların, yapılaÅŸmanın, 2009 yılındaki bu üst ölçek plan kararları delinerek, parça parça revize planlara iÅŸlendiÄŸine tanık olduk. Sayısız kere bu üst plan kararları ihlal edilmiÅŸtir. Bizim Kuzey Ormanlarımız, Avrupa’nın acil korunması gereken yüz ormanın içinde kabul ediliyor. Buna raÄŸmen, biz buradaki alanları, hassas ekolojik sistemleri, Karadeniz kıyılarındaki Terkos kumullarını, yaban hayatını ortadan kaldıracak plan deÄŸiÅŸiklikleri ile parça parça buraları dönüştürdük. Ä°mar Planı dediÄŸimiz ÅŸey kamu yararına yapılır. Bu planların hepsine baktığımızda kamu yararının çok ciddi ÅŸekilde tehdit eden, bütün doÄŸal yaÅŸam alanlarını tahrip eden plan deÄŸiÅŸiklikleridir. SorduÄŸunuz soruya bütün olarak baktığımızda ilkesel olarak bunları söylemek mümkün.

S.A : Evet, bu konuda da her bölge için üzerinde ayrı ayrı saatlerce konuşulabilir. Peki, kentsel dönüşüm ve kentsel yenileme anlamında Türkiye’den ve dünyadan, gerçekten çok başarılı bulduğunuz, topluma fayda sağlamış şekilde verebileceğiniz örnekler var mı?

P.G : Farklı boyutlarıyla, farklı kategorilerde değerlendirdiğimiz zaman, Viyana örneğini verebilirim. Viyana, kiracı dostu bir kentsel dönüşüm modelini tercih etmiştir. Bu anlamda bizim politikalarımıza baktığımızda kiracıları neredeyse hiç bu sürecin içine katmıyoruz, sadece mal sahipleriyle pazarlık yapıyoruz. Viyana, kiracıları da bu kentsel dönüşüm sürecinin içine katan uygulamalar yapmıştır.

Sosyal konut politikaları anlamında da Hollanda öne çıkan örneklerden biridir. Hollanda, çok başlardan beri bu konudaki uygulamaları ile öne çıkıyor. Konut sunumunun çok büyük bir kısmı sosyal konut olarak üretiliyor. Bir de, son yıllarda gördüğümüz, Almanya’da uygulanan çok önemli bir şey var ki o da özel sektör eliyle üretilen projelerin belli bir kısmının sosyal konut olarak yapılma zorunluluğunun getirilmiş olması. Almanya’nın her yerinde aynı mı bilmiyorum ama üretilen konut projelerinin ortalama % 25 oranında bir kısmı sosyal konut olarak yapılıyor. Yani, devlet eliyle özel sektöre bir imkan tanınıyorsa, bir iyilik yapılıyorsa bunun karşılığında da kamuya dönüşü sağlanıyor. Bizim uygulamalarımıza dönüp baktığımızda ise en büyük hatalarımızdan bir tanesi… Piyasayı tamamen özel sektöre devretmiş durumdayız. Kamuya dönüp baktığımızda ise özel sektörden farklı davranmıyor. Yani kamusal bir yaklaşımla sürecin içine girilmiş değil. Aynı Almanya modelinde olduğu gibi, bizim de bugün dönüp konuşmamız gereken şey bu. Özellikle kamu-özel sektör ortaklıkları kapsamında, kamunun daha çok yoksul ve dar gelirli kişilere yönelik projeleri üstlenmesi, bir kısmını da az önce konuştuğumuz Almanya modelinde üretmesi lazım.

Son kentsel dönüşüm uygulamalarından konut deÄŸil ama endüstriyel miras kapsamında dönüştürülen Müze Gazhane yi çok beÄŸeniyorum. Çok önemli bir kültür projesi olarak hayata geçirildi. Gerçekten dünyaya örnek bir proje diyebilirim.  Bir de Ä°ngiltere Birmingham da benzer bir proje görmüştüm, bir çikolata fabrikası.. Burası bir zamanlar manav-bakkal olan bir ailenin arazisi iken, aile tarafından bir çikolata fabrikasına dönüştürülmüş. Zaman içerisinde, fabrika kendi iÅŸlevini koruyarak, kültür turizmine hizmet eden, bahçesiyle beraber kamusal bir alana dönüşmüş. Kafileler dolusu turist, hem nasıl çikolata üretildiÄŸini izliyor – çeÅŸitli animasyon ve görsel ÅŸov eÅŸliÄŸinde – bir yandan fabrika normal iÅŸlevine devam ediyor, üretimin çeÅŸitli aÅŸamalarını ve binanın tarihçesini izleyebiliyorsunuz. Öte yandan, bizdeki gibi toplumdan ayrıştırılmış bir sanayi alanı gibi deÄŸil, içinde çocuk parkının olduÄŸu, herkesin kullanabileceÄŸi kamusal bir alan olarak da halka açıkmış. Ben çok yaÅŸayan ve sıcak bir model olarak görmüştüm. Toplumun rahatlıkla kabul edebileceÄŸi, benimseyebileceÄŸi, gitmek ve görmek isteyebileceÄŸi bir model olarak görmüştüm. Önemli buluyorum bu tip uygulamaları.

S.A :  Pelin Hanım, Türkiye’deki emlak piyasasına bakacak olursak, inÅŸaat firmalarının sürekli dile getirdiÄŸi, ülkemizde ve özellikle Ä°stanbul’da konut ihtiyacının arttığı, arz-talep dengesinin olmadığı, ve hem kiralık hem satılık konut fiyatlarının çok arttığını görüyoruz. Siz bir plancı gözüyle piyasadaki bu geliÅŸmeleri nasıl deÄŸerlendiriyorsunuz?

P.G: Biz tabii bu konuya barınma hakkı olarak bakıyoruz.  1961 anayasası ile sosyal devlet olarak tanımlanmış bir devletin, konuta bakış açısını, uygulamaları eleÅŸtirerek bakıyoruz. Çünkü en baÅŸtan bugüne kadar, gecekondu alanlarını ve yasadışı yapıları meÅŸrulaÅŸtırmaktan baÅŸka bir politikayı ne yazık ki etkin bir ÅŸekilde hayata geçirememiÅŸ bir yaklaşım görüyoruz. Halbuki bizim 1926 da kurulmuÅŸ, ilk sosyal konutları üreten bir Emlak Bankası deneyimimiz var. 1994 de kurulmuÅŸ bir TOKÄ°  modelimiz var. Bunlar çok daha etkin, çok daha sosyal politika ilkeleri çerçevesinde  konut sorununu çözebilecek bir model olabilirdi. Kooperatif modelimiz de vardı fakat hepsi zaman içinde dönüştü. Emlak Bankası Emlak GYO oldu. TOKÄ° zaten 2004 de aldığı yetkilerle bir müteahhitlik firması gibi kentin içine girmiÅŸ ve ucuz konut satma dışında bir model getiremiyor. Burada, sosyal konut ve ucuz konut tanımın birbirinden ayırmak gerekiyor.  Dünyanın hiçbir yerinde herkes konut sahibi deÄŸil. Bazıları kiracı , bazıları sosyal konutlarda yaşıyorlar. Biz bunların içinde sadece ucuz konut üretimine odaklanmış devam ediyoruz. Belediye ÅŸirketleri de, TOKÄ° de bunu yapıyor. Ama gerçek anlamda kamunun elinde tuttuÄŸu bir barınma modelini uygulamış deÄŸiliz.

Ä°stanbul’ da bir buçuk milyon konut boÅŸ görünüyor, mümkün deÄŸil. 

Ä°kincisi, kiralık konut sektörünü de regüle edemiyoruz. Çok ciddi kayıt dışılığın olduÄŸu bir sistem var. Ä°PA ( Ä°stanbul Planlama Ajansı ) raporlarına göre, Ä°stanbul’ da bir buçuk milyon konut boÅŸ görünüyor. Böyle bir ÅŸey mümkün deÄŸil.  Bu konutlar iyi kira getirdiÄŸi için, kısa dönemli kiralanıyor. Bu kadar çok konutu piyasadan çekiyorsunuz, geri kalan konut da talebe yetemiyor. Bu sefer fiyatlar inanılmaz derecede artıyor. Kiralık konut sektörünü kontrol altına alamazsanız, yeterli arz olmadığı için kiralar yükselmeye devam eder.  Yeterli arzdan da şöyle bahsetmek lazım; talep odaklı üretimi konuÅŸup tespit etmek gerekiyor. Bizim kentlerimize, özellikle Ä°stanbul a baktığımızda çok ciddi öğrenci ve mülteci nüfusu, beyaz yaka çalışan var. Bütün bunların taleplerini doÄŸru yönlendirmezsek, arz-talep dengesini de doÄŸru kuramıyoruz. Çok basit söyleyeyim, bir üniversite bölgesinde doÄŸru konut modeli üretemezseniz, öğrenci orada yaÅŸayamaz. Mülteciler, kentlerin en talep görmeyen bölgelerinde yaşıyorlar, hala afet riski bulunan, kolonları çatlamış binalarda yaşıyorlar çünkü en ucuz konutlar bu bölgelerde. Depremde kafasına bir ÅŸey yıkılmasına razı, başını sokabileceÄŸi bir ev olsun diye.

Orta sınıf ise bugünkü kiralarda doÄŸru dürüst bir ev bulamıyor. TOKÄ° nin ucuz konut diye dar gelirliler için ürettiÄŸi konutlara ulaÅŸabilecek kesim orta sınıf. Dar gelirliler bu konutları alamıyor. Ortada bir konut var ama ulaÅŸması gereken kesim ulaÅŸamıyor gibi bir durum söz konusu. O yüzden hedef kitle, doÄŸru konut arzı dengesini doÄŸru kurmak gerek. Bütün bunlar yapılmadığı sürece konut fiyatları da artmaya devam edecektir.  YapabileceÄŸimiz çok fazla ÅŸey var ve biz daha bir konut politikası ortaya koymadık. Bu yapılanlar konut politikası falan deÄŸil. Kamu – özel sektör dengesinin nasıl kurulacağını konuÅŸmak zorundayız. SULUKULE ye neden özel sektör girsin? Belediye – devlet iÅŸbirliÄŸi ile yapılsın. Özel sektör girerse elbette ki kar elde etmek isteyecek, bunun için ayıplayamayız, yargılayamayız. Ama Sulukule gibi dar gelirlilerin yaÅŸadığı yerde rant  piyasası oluÅŸturamazlar, öyle bir yerde konut sahibi olamazlar.

Böyle, dar gelirlilerin yaşadığı yerlerde, devlet elini taşın altına sokacak. Mesela, Merkezi İş Alanlarında alan yaratsın, özel sektörle işbirliği yapsın, oradan yarattığı kaynakları da bu tarz bölgelere aktarsın konut üretmek için. Bu dengeleri de, bu finans modellerini de kurmuş değiliz. Biz bugün kooperatifçiliği doğru düzgün konuşmuyoruz, hayata geçirmiyoruz. Yıllardır bu konuda oluşmuş bir deneyimimiz var.

Konuşmak da değil, bunları zaten yıllardır söylüyoruz, hep derim; güneşi yeniden keşfetmeye gerek yok. Bu konuştuklarımızı hayata geçirmemiz gerekiyor.

Ama tabii ne var ki açgözlüyüz. Kamu da, vatandaÅŸ da özel sektör de açgözlü. Ve aslında burada toplumsal adaletin de mekânsal adaletin de ne kadar önemli olduÄŸunu görüyoruz. Kentsel dönüşüm alanlarında görüyoruz, vatandaÅŸ diyor ki ‘ben ÅŸu kadar isterim ‘ niye? Çünkü öbür tarafta öyle aldılar.  Ama öbür taraf da bilse ki herkes hakkını alacak, bir kuruÅŸ fazla almayacak, o zaman daha fazlasını talep etmeyecek. Kural bu diye bilecek. Ama biz de öyle bir kural yok, orada baÅŸka, burada baÅŸka.  Niye biz gecekondu bölgesini bilmem kaç katlı gökdelene çeviriyoruz? Niye daha fazlasını istiyoruz? Kurtarsa yetmiyor mu bizim için? En büyük payı tabii konutu üreten özel sektör alıyor, orada zaten yaÅŸamakta olanlar da ben de istiyorum, ben burada yaşıyorum diyor ve adalet talebini yükseltiyor. Böyle olunca onu da yargılayamazsınız. Adaletin her koÅŸulda herkes için iÅŸlemesi gerekiyor ki herkes bunu kabullenip tamam desin.

S.A : İstanbul’ da, bulunmaktan çok hoşlandığınız bir semt, mahalle var mı?

P.G: Ben neredeyse otuz yılımı Ä°stanbul Ãœniversitesi çevresinde geçirdim. Tarihi Yarımada’da  bulunmak bana hep huzur verir. Çok farklı kesimleri bir arada görebiliyorum. Farklı zenginlikleri, çok farklı sosyal yapıları görebiliyorum. Haliç’i, vapurları, tekneleri, aynı anda karşı yakayı izleyebilmek bana çok keyif veriyor. Mesela bugünlerde en keyif aldığım yer, kendi fakültemim terasından Ä°stanbul’ u izlemek… bana iyi geliyor. Ben genelde Ä°stanbul’ un tarihi semtlerinde dolaÅŸmayı çok seviyorum., BoÄŸaz köylerini özellikle… Oralarda bulunmak her zaman iyi geliyor. Yeni geliÅŸen kesimlere hiç alışamadım, Ä°stanbul’ da deÄŸilmiÅŸim gibi geliyor.

S.A : Çok teşekkür ederim Pelin Hanım. Çok değerli görüşleriniz için, değerli vaktinizi ayırdığınız için..

P:G: Ben teşekkür ederim.