İran’daki savaş, enerji ve gübre maliyetlerini yükselterek küresel gıda enflasyonunun yeniden tırmanabileceği endişelerini artırdı. Uzmanlar, savaşın yükünün en çok yoksul ve ithalata bağımlı ülkeleri vurmasının beklendiğini belirtiyor.
ABD ve İsrail’in İran’a ortak saldırıları sürerken, dünyanın gözü fiilen kapalı olan Hürmüz Boğazı’nda. Dünya genelinde Körfez ülkelerinden yapılan ham petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatının yaklaşık beşte biri bu dar boğazdan geçiyor. Aynı zamanda bölge, azotlu gübre ve temel gıda maddelerinin küresel tedarik zincirinde kritik öneme sahip.
Denizcilik istihbarat şirketi Signal Group’un verilerine göre, Körfez ülkeleri amonyak, fosfat ve kükürt gibi gübrelerin küresel ticaretinin yüzde 20’sini sağlıyor. Bloomberg Intelligence ise dünyada en yaygın kullanılan azotlu gübrenin neredeyse yarısının Körfez’den geldiğini aktarıyor. Katar, bu üretimin yaklaşık onda birini tek başına karşılıyor.
Geçen hafta Ras Laffan’daki üretim tesisine yapılan İran’ın misilleme saldırısı sonrası, yüz binlerce ton kritik gübre piyasadan çekildi. Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalması durumunda, özellikle mısır, buğday ve pirinç gibi azotlu gübreye dayalı ürünlerde ciddi kıtlık riski bulunuyor.
Washington merkezli Uluslararası Gıda Politikaları Araştırma Enstitüsü’nden Joseph Glauber, “Fiyat artışları çiftçilerin hangi ürünü ekeceğini değiştirebilir. Yoksul ülkelerde gübre kullanımının azalması, tarımsal üretimi ciddi şekilde etkileyebilir” dedi.
Ayrıca petrol fiyatlarının yükselmesi, tarım makinelerinden hasat ve işleme süreçlerine kadar tüm gıda üretimini etkileyecek. ABD ve Avrupa’nın yanı sıra Çin, Japonya ve Güney Kore gibi ülkelerde yakıt fiyatları hızla yükseliyor.
Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’ndaki krizden en çok yoksul ve ithalata bağımlı ülkelerin zarar göreceğini belirtiyor. Hindistan ve Brezilya gibi ülkeler, gübre arzında yaşanacak aksamalara karşı kırılgan durumda. Sahra Altı Afrika’da ise gübre kullanımının zaten düşük olması, küçük çaplı üreticilerin ürün verimliliğini daha da düşürebilir.
Bloomberg’e göre İran’da savaş öncesinde bile gıda enflasyonu yüzde 40’ı aşmış durumda. İthalat aksaklıkları ve enerji maliyetlerindeki artış, milyonlarca insanın yaşam koşullarını daha da zorlaştırabilir. Körfez ülkeleri ise gıda ithalatına büyük ölçüde bağımlı olduğu için, boğazın uzun süre kapalı kalması stratejik rezervlerin hızla tükenmesine yol açabilir.
