Enerji fiyatlarının düşeceği yönündeki piyasa beklentileri, İran savaşının patlak vermesiyle birlikte tamamen tersine döndü. Savaş öncesinde düşük fiyat öngörüsüyle pozisyon alan dev emtia ticaret şirketleri, piyasanın hızla yükselmesi sonucu ağır mali kayıplar yaşadı. Danışmanlık şirketi Oliver Wyman tarafından hazırlanan analiz, savaşın ilk günlerindeki bu yanlış pozisyonlanmanın sektöre milyarlarca dolara mal olduğunu ortaya koydu.
Normal şartlarda volatilite ve kriz dönemlerini yüksek kazançlara dönüştüren emtia traderları, yaklaşık altı hafta önce başlayan çatışmaların ilk şokuna hazırlıksız yakalandı. Basra Körfezi’nde 100’den fazla yakıt tankerinin mahsur kalması, arz endişelerini tetikleyerek Brent petrol fiyatlarında sert bir sıçramaya neden oldu.
Petrol fiyatlarındaki sıçrama nakit krizini tetikledi
Petrol ticareti yapan şirketler, fiziksel stoklarını korumak amacıyla vadeli piyasalarda genellikle kısa pozisyon almaktadır. Ancak fiyatların hızla yukarı yönlü hareket etmesi, bu pozisyonlar için yüksek teminat tamamlama çağrılarını (margin call) beraberinde getirdi. Bu durum doğrudan nihai bir zarar teşkil etmese de şirketlerin acil ve devasa boyutlarda nakit ihtiyacı duymasına yol açtı.
Sektörün dev isimleri Vitol, Trafigura ve Mercuria gibi şirketlerin savaşın ilk safhalarında ciddi zararlar kaydettiği, ancak bu kayıpların bir kısmının ilerleyen süreçte dengelendiği belirtiliyor. Oliver Wyman Risk ve Ticaret Başkanı Alexander Franke, piyasanın savaş öncesinde fiyat düşüşüne kilitlendiğini vurgulayarak, hızlı yükselişin oyuncuları "ters pozisyonda" yakaladığını ifade etti.
Lojistik kördüğüm maliyetleri katladı
Yaşanan kayıplar sadece finansal işlemlerle sınırlı kalmadı; lojistik aksamalar da operasyonel maliyetleri zirveye taşıdı. Körfez’de mahsur kalan yakıt kargoları nedeniyle, önceden satış sözleşmesi imzalamış olan şirketler taahhütlerini yerine getirebilmek için piyasadan çok daha yüksek fiyatlarla yeni yükler almak zorunda kaldı. Bu durumun, sektör genelinde milyarlarca dolarlık ek bir mali yük oluşturduğu kaydedildi.
Artan volatilite ve baskı altındaki kâr marjları
Emtia ticaret şirketleri, 2022 yılında Rusya-Ukrayna savaşıyla başlayan enerji krizinde rekor kârlar açıklamıştı. Ancak mevcut belirsizlik ortamında artan işlem marjları, kârlılığın 2022 seviyelerini yakalamasını zorlaştırıyor. Artan likidite ihtiyacı nedeniyle Vitol ve Trafigura 3’er milyar dolarlık, Gunvor ise 1,5 milyar dolarlık ek kredi imkanı sağladı.
Oliver Wyman verilerine göre, sektörün toplam kazancı geçtiğimiz yıl 92 milyar dolara gerileyerek 2022’deki 115 milyar dolarlık zirvenin gerisinde kaldı. 2025 projeksiyonlarında metal ticareti kârları yüzde 20 artış gösterirken, petrol ticareti kazançlarının yüzde 15 oranında düştüğü gözlemlendi. Ayrıca teknoloji ve veri maliyetlerini kapsayan "seat cost" kalemleri 2021’den bu yana yüzde 30’dan fazla artış gösterdi. Uzmanlar, jeopolitik risklerin ötesinde, sektörün üst üste gelen "yüzyılda bir görülecek" olaylar nedeniyle artık standart iş planlarının dışına çıkmak zorunda kaldığına dikkat çekiyor.
*Kapak fotoğrafı yapay zekayla üretilmiştir.
