Yükseköğretim Kanunu'nda yapılan geniş çaplı değişiklikleri içeren yasal düzenleme, Resmi Gazete'de yayımlanarak yasalaştı. Kabul edilen kanunla hayata geçirilen geçici maddeye göre, kendi isteğiyle üniversiteden ayrılanlar da dahil olmak üzere çeşitli nedenlerle yükseköğretim kurumlarıyla ilişiği kesilen veya yerleştiği halde kayıt yaptırmayan öğrencilere affın kapısı aralandı. Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört ay içinde başvuru yapan öğrenciler, 2026-2027 eğitim öğretim döneminde öğrenimlerine kaldıkları yerden devam edebilecek. Askerlik görevini yerine getiren öğrenciler ise terhislerini takip eden iki ay içerisinde bu haktan yararlanmak için başvuruda bulunabilecek.
Af kapsamı dışında tutulan suçlar
Kanun, yüz kızartıcı suçlar ve terör bağlantılı durumlar için kesin çizgiler çekiyor. Terör suçları, kasten öldürme, işkence, eziyet, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ile uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkum olanlar bu affın tamamen dışında bırakıldı. Ayrıca, sahte belgeyle kayıt yaptıranlar, Milli Güvenlik Kurulu tarafından devletin güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapılara veya terör örgütlerine üyeliği ve irtibatı tespit edilenler ile Polis Akademisi, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ve Milli Savunma Üniversitesine bağlı eğitim kurumlarından ilişiği kesilen öğrenciler de aftan yararlanamayacak.
Parayla tez yazanlara ve yazdıranlara ağır yaptırım
Yeni yasanın en dikkat çeken maddelerinden birini akademik sahtekarlıkla mücadele oluşturuyor. Akademik çalışmalarını kişisel emeği dışında başkasına kısmen veya tamamen yazdırarak unvan elde eden kişilerin akademik dereceleri iptal edilecek ve bu kişiler üniversite öğretim mesleğinden ihraç edilebilecek. Dahası, bu çalışmaları başkaları adına maddi çıkar karşılığı hazırlayan veya bu sürece aracılık eden kişilere 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası kesilecek. Eğer bu fiil bir meslek haline getirilmişse, uygulanacak ceza 10 bin günden az, 20 bin günden fazla olamayacak.
Kaçak üniversite faaliyetlerine hapis cezası
Kanunla birlikte eğitimde denetimsizliğin önüne geçmek adına sert adımlar atıldı. Yurt dışındaki bir eğitim kurumu adına, mevzuata aykırı biçimde Türkiye’de ön lisans, lisans veya lisansüstü program açan ya da yürüten kişilere 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası uygulanacak. Mevzuata aykırı şekilde Türkiye’de yükseköğretim kurumu açan veya işletenler de aynı cezayla yargılanacak. Bu illegal kurumların tanıtımını yapanlar ise 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile karşı karşıya kalacak.
Vakıf üniversitelerine kademeli ceza sistemi
Düzenleme, vakıf yükseköğretim kurumlarına yönelik yaptırım sistemini de güncelledi. Kurallara uymayan vakıf üniversitelerine uyarıdan başlayarak; öğrenci kontenjanının azaltılması, yeni program açılmasının engellenmesi, faaliyet izninin geçici olarak durdurulması ve nihayetinde tamamen kapatılmasına kadar uzanan kademeli bir yaptırım silsilesi uygulanacak. Faaliyet izni geçici olarak durdurulan bir vakıf üniversitesinin yönetimi, garantör statüsündeki kuruma veya Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından belirlenecek aynı ildeki bir devlet üniversitesine devredilebilecek. Öte yandan torba yasada yer alan bir diğer maddeyle Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi'nin adı "İstiklal Bilim ve Teknoloji Üniversitesi" olarak değiştirildi ve kurumun bazı fakülteleri Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesine bağlandı.
Emeklilik yaş haddi 75'e esnetildi
Akademik kadroların özlük hakları ve çalışma süreleri de yasayla yeniden şekillendirildi. Yükseköğretim Denetleme Kurulu üyelerinin görev süreleri, kendi özel kanunlarına göre meslekte geçirilmiş sayılarak terfi hesaplamalarına dahil edilecek. Öğretim üyelerine ise 75 yaşına kadar çalışma imkanı getirildi. Yaş haddini doldurmadan önce başvuran ve kurumlarınca görevde kalmasında fayda görülen akademisyenler, YÖK'ün onayıyla, yaşlılık aylığı bağlanıncaya kadar ikişer yıllık sözleşmelerle 75 yaşına kadar istihdam edilebilecek. Bu kapsamda çalışan sözleşmeli personelin özlük hakları, kadrolu meslektaşlarıyla eşitlenecek. Ayrıca, Türk Cumhuriyetleri ve akraba topluluklardan resmi davet alan öğretim üyelerine 3 yıla, uluslararası anlaşmalarla kurulan kurumlara gidenlere ise 5 yıla kadar maaşlı izin hakkı tanınacak.
İntörn öğrencilere ek sınav hakkı
Azami öğrenim süresini dolduran ancak mezun olamayan son sınıf öğrencileri için intörnlük dönemi hariç olmak üzere başarısız oldukları dersler için iki ek sınav veya tekrar hakkı tanındı. Teorik dersleri geçen ancak uygulamalı veya intörnlük eğitimini tamamlayamayan öğrencilere de bu eğitimleri tamamlama şansı sunulacak. Ara sınıf öğrencileri ise azami süreyi doldurdukları takdirde ek sınav hakkından yararlanamayacak.
Disiplin soruşturmalarında yeni AYM kriterleri
Anayasa Mahkemesinin daha önce verdiği iptal kararı göz önüne alınarak disiplin soruşturması usulleri tamamen yenilendi. Yeni sistemde "hukuki dinlenilme hakkı" güvence altına alınıyor. Soruşturma açılan kişiye gönderilecek davetnamede iddialar açıkça yazılacak ve savunma için en az 7 gün süre tanınacak. Bu sürede savunma yapılmazsa eldeki delillerle karar verileceği ihtar edilecek. Savunma hakkını kullanacak kişilere ise, önceden soruşturma evrakını inceleme hakkı tanınacak.
