Reuters'ın haberine göre Riyad’ın merkezinde yer alacak olan Mukaab projesi, finansman ve fizibilite sorunları nedeniyle askıya alındı. Projeyi bilen dört kaynak, çalışmanın temel kazı ve kazık çalışmalarının ötesine geçmediğini belirtti. Çevresindeki gayrimenkul geliştirme faaliyetlerinin ise planlandığı şekilde devam edeceği ifade edildi.
Suudi Arabistan, Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın Vision 2030 kapsamındaki futuristik projelere yaptığı ağır harcamalardan, daha acil ve karlı projelere yönelmeye başladı.
Yeni odak noktaları arasında 2030 Dünya Fuarı ve 2034 Dünya Kupası altyapısı, 60 milyar dolarlık Diriyah kültürel karma kullanım bölgesi ve Qiddiya turizm mega projesi yer alıyor. Bu değişim, düşük petrol fiyatları nedeniyle artan mali baskıları da yansıtıyor.
Mukaab’ın tasarımı ve özellikleri
Mukaab, 400x400 metre boyutlarında metal bir küp olarak planlanmıştı. İçinde, ziyaretçilerin gözlemleyebileceği, dünyanın en büyük AI destekli kubbe ekranına sahip 300 metre yüksekliğinde bir zigurat (teraslı yapı) bulunacaktı. CEO Michael Dyke, Aralık ayında Riyad’da düzenlenen bir konferansta, “Mukaab’a girdiğinizde başka bir dünyaya giriyorsunuz,” diyerek projenin gerçekleştirilmesindeki zorlukları kabul etti.
Reuters’in ekim ayında bildirdiğine göre Suudi Arabistan’ın 925 milyar dolarlık devlet yatırım fonu PIF, stratejisini lojistik, madencilik ve yapay zeka gibi daha kısa vadeli getirisi olan alanlara kaydırıyor. 2024 sonunda gigaproject yatırımlarında yaşanan 8 milyar dolarlık değer düşüşü bu değişimi tetikledi.
Projenin büyüklüğü ve maliyeti
Mukaab, 20 Empire State Binası büyüklüğünde ve yaklaşık 2 milyon metrekare iç alan sunacak şekilde tasarlanmıştı; böylece dünyadaki en büyük tek parça yapı olacaktı. Knight Frank’e göre New Murabba bölgesinin tamamı yaklaşık 50 milyar dolara mal olacak. Başlangıçta 2030’da tamamlanması planlanan proje, şimdi 2040’a ertelendi. Projenin açıklanan tasarımı, Kabe’ye benzerliği nedeniyle sosyal medyada eleştiriler aldı.
Planlanan geliştirme, 104.000 konut birimi ve Suudi Arabistan’ın GSYH’sına 180 milyar riyal katkı sağlayacak. Hükümetin önceki tahminlerine göre proje 2030’a kadar 334.000 doğrudan ve dolaylı istihdam yaratacaktı.
NEOM projesi de küçültülüyor
Suudi Arabistan’ın Vision 2030 kapsamındaki diğer büyük girişimi NEOM da kapsamlı bir yeniden değerlendirmeye tabi tutuluyor. Orijinal planı Kızıldeniz kıyısında 170 km uzunluğunda futuristik bir lineer şehir olan The Line gibi mega projeler içerirken, maliyet aşımları, gecikmeler ve bütçe baskıları nedeniyle bu tür büyük ölçekli planlar önemli ölçüde küçültülüyor ve yeniden tasarlanıyor.
The Line’ın bazı bölümlerinin daha mütevazı ölçeklere çekilmesi, kayak merkezi Trojena gibi bileşenlerin gecikmesi ve 2029 Asya Kış Oyunları’nın ertelenmesi de bu stratejik kaymayı yansıtıyor; bu da NEOM’un başlangıçtaki iddialı vizyonundan uzaklaşma eğilimini gösteriyor.
Financial Times'ın aktardığı üzere konuyla ilgili bilgilendirilen kişiler, Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın artık "çok daha küçük" bir proje tasarladığını söyleyerek hükümdarın maliyetli projenin kusurlarını fark ettiğini öne sürüyor. Gazete, projeye kasım itibarıyla yaklaşık 50 milyar dolar harcandığını tahmin ediyor.
FT, 500 milyar dolara mal olacağı öngörülen The Line'ın, projenin revize edilen planlarında önemli ölçüde küçültüleceğini ancak tam olarak ne kadar küçüleceğinin belirsizliğini koruduğunu bildiriyor.
