Per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS) içeren ürünlere yönelik Fransa’nın kapsamlı yasağı bugün itibarıyla resmen yürürlüğe girdi. Kamuoyunda “sonsuz kimyasallar” olarak adlandırılan bu maddeleri barındıran kozmetik ürünler, giysiler ve bazı tüketim ürünlerinin satışı, üretimi ve ithalatı ülke genelinde yasaklandı.
Yasa, 20 Şubat 2025’te kabul edilmişti. Süreç boyunca 140 binden fazla Fransız vatandaşı, milletvekillerine çağrıda bulunarak düzenlemenin hayata geçirilmesini talep etmişti. Fransa’nın attığı bu adım, Avrupa Birliği’nde PFAS kullanımının “mümkün olan en kısa sürede” aşamalı olarak sona erdirilmesi yönündeki çağrıların arttığı bir dönemde geldi.
Düzenleme, halk sağlığını korumaya yönelik güçlü bir hamle olarak değerlendirilirken, bazı çevre örgütleri ilk yasa taslağında yer alan kimi maddelerin çıkarılmasının düzenlemenin etkisini zayıflattığı uyarısında bulunuyor.
PFAS nedir, neden tehlikeli?
PFAS, doğal yollarla parçalanması binlerce yıl süren ve 10 binden fazla sentetik kimyasaldan oluşan bir grup olarak biliniyor. 1940’lı yıllardan bu yana kullanılan bu maddeler, Everest’in zirvesinden okyanuslardaki balinaların dokularına kadar dünyanın hemen her yerinde tespit edilmiş durumda.
Bilimsel araştırmalar, PFAS’a kronik maruziyetin bazı kanser türleri, doğurganlık sorunları ve bağışıklık sistemi bozukluklarıyla ilişkili olduğunu ortaya koyuyor. Uzmanlar bu kimyasalların soluma, yutma ve hatta deri yoluyla vücuda girebildiğine dikkat çekiyor. Avrupa’da PFAS ile kirlenmiş içme suyuna maruz kalan yaklaşık 12,5 milyon kişinin yaşadığı tahmin ediliyor.
Yasak neleri kapsıyor?
Fransa’daki yasak, PFAS’a alternatiflerin hâlihazırda mevcut olduğu tüm ürünleri kapsıyor. Buna kozmetikler, giyim ürünleri ve kayak mumları da dahil. Ayrıca Fransız makamlarının içme suyunu düzenli olarak tüm PFAS türleri açısından test etmesi ve bu kimyasalları çevreye yayanlara para cezası uygulanması da zorunlu hale getirildi.
Buna karşın, filtreleme ve ayırma süreçlerinde kullanılan yüksek performanslı membranlar ile “zorunlu kullanım” veya ulusal egemenlik açısından gerekli görülen bazı tekstil ürünleri yasak kapsamında istisna olarak bırakıldı.
