Afganistan’da Taliban tarafından kabul edilen yeni ceza yasası taslağı, uluslararası insan hakları örgütlerinin sert tepkisini çekiyor. Yeni düzenlemeye göre; eş veya aile bireyleri tarafından uygulanan fiziksel şiddet, gözle görülür bir kemik kırığı veya açık yaralanma olmadığı sürece adli bir vaka olarak değerlendirilmeyecek. Şiddetin suç sayıldığı nadir durumlarda ise faillere öngörülen en ağır hapis cezası yalnızca 15 gün ile sınırlandırıldı.
Şiddeti İspat Etmek İmkansız Hale Getiriliyor
Yasa, şiddete maruz kalan kadınların hak arama süreçlerini de ağır şartlara bağlıyor. Mağdur kadının uğradığı ağır yaralanmayı mahkemede bizzat göstermesi zorunlu tutulurken, mahkemeye giderken tam örtünme ve yanında "mahrem" (erkek refakatçi) bulundurma şartı getirildi. Bu durum, failin genellikle aynı evdeki erkek olması nedeniyle kadınların adli makamlara erişimini imkansız kılıyor. Ayrıca, kadının eşinin izni olmadan akrabalarını ziyaret etmesi de suç kapsamına alınarak üç aya kadar hapisle cezalandırılabilecek.
Adalette Kast Sistemi: Sosyal Statüye Göre Ceza
Yeni yasanın 9. maddesi, Afgan toplumunu; din alimleri (ulema), seçkinler (eşref), orta sınıf ve alt sınıf olmak üzere dört kategoriye ayırıyor. Bu sınıfsal ayrım, suçun niteliğinden ziyade suçlunun kimliğine göre ceza verilmesinin önünü açıyor:
Din Alimleri: Suç işlediklerinde yalnızca "nasihat" ile uyarılacaklar.
Seçkinler: Mahkemeye çağrılarak sözlü uyarı alacaklar.
Orta Sınıf: Aynı suçtan dolayı hapis cezasına çarptırılacak.
Alt Sınıf: Hem hapis hem de bedensel ceza (kırbaçlama vb.) ile karşı karşıya kalacak.
Erdem Yasası ve Eğitim Yasakları Derinleşiyor
Geçtiğimiz günlerde yürürlüğe giren "Erdem Yasası" ile kadınların kamusal alanda ses çıkarması, şarkı söylemesi ve yüzlerinin açık olması zaten yasaklanmıştı. Son 48 saatteki gelişmeler ve uluslararası raporlar, bu ceza yasasıyla birlikte muhaliflere yönelik "ölüm cezası" yetkisinin genişletildiğini ve vatandaşlara "günah işlendiğini gördüklerinde" şahsi cezalandırma yetkisi verildiğini doğruluyor. Eğitim alanında ise 2024 sonu itibarıyla sağlık sektöründeki tıp ve hemşirelik eğitimlerinin de kadınlara kapatılmasıyla, kadınların sosyal hayatla bağı tamamen koparılmış durumda.
